9. Sınıf Tarih Dersi sayfa 20 Etkinlik: 5
Görselde yer alan soru ve etkinliklerin cevapları şu şekildedir:
Soru: Tarihçilerin tarihsel bir olayı geçmişte yaşandığı gibi yeniden inşa etmesi mümkün müdür? Gerekçeleriyle açıklayınız.
Hayır, tamamen ve birebir aynı şekilde inşa etmesi mümkün değildir.
Gerekçeleri:
- Kaynakların Sınırlı Olması: Tarihçiler geçmişe ait sadece günümüze ulaşabilen belgeleri, kalıntıları ve arkeolojik bulguları (örneğin Göbeklitepe kalıntılarını) kullanırlar. Geçmişteki yaşantıların tüm detayları, duyguları veya konuşmaları günümüze ulaşmadığı için her zaman eksik noktalar kalır.
- Yorum ve Kurgu Faktörü: Görseldeki illüstrasyonda da belirtildiği gibi, tarihçiler eksik parçaları bilimsel verilere dayanarak kurgulamak ve tahmin etmek zorundadır. Bu durum, yeniden inşa edilen geçmişin mutlak gerçeği değil, gerçeğe en yakın tahmini (temsili) bir modeli olmasını sağlar.
- Geçmişin Tekrarlanamaz Oluşu: Tarihsel olaylar kendine has zaman, mekan ve insan unsurlarıyla bir kez yaşanır ve biter; laboratuvar ortamı gibi aynen tekrarlanması imkansızdır.
Keşfedelim Etkinliği: Tarih kavramının anlamına ilişkin metafor veya analoji örnekleri
1. Örnek:
- Tarih bir ağacın kökleri ile benzerdir.
- Çünkü kökleri olmayan bir ağaç nasıl ayakta duramaz ve beslenemezse, tarihi olmayan bir toplum da varlığını sürdüremez ve geleceğini inşa edemez.
2. Örnek:
- Tarih bir arabanın dikiz aynası gibidir.
- Çünkü güvenli bir şekilde ileriye doğru gitmek ve önümüzü görebilmek için, arkamızda nelerin kaldığını ve nereden geldiğimizi düzenli olarak kontrol etmemiz gerekir.
| 9. Sınıf Tarih sayfa 21 Etkinlik |
Görseldeki etkinlik için "TARİH" merkezli kelime bulutunu zenginleştirecek, tarih alanıyla doğrudan ilişkili kavramlar aşağıda gruplandırılarak sunulmuştur. Bu kelimeleri ödevinizdeki boş alana farklı boyutlarda, renklerde ve yönlerde yazarak kendi kelime bulutunuzu oluşturabilirsiniz:
Tarihin Yöntemleri ve Kaynakları
- Belge (Vesika)
- Arşiv
- Kronoloji
- Arkeoloji
- Buluntu
- Kaynak
Tarihsel Dönemler ve Zaman Kavramları
- Çağ (Dönem)
- Yüzyıl (Asır)
- Milat
- Takvim
- Kadim
- Kronolojik Sıra
Toplumsal ve Kültürel Değerler
- Kültürel Miras
- Medeniyet (Uygarlık)
- Kolektif Hafıza
- Kimlik
- Gelenek
- Savaş ve Barış
Tarih Biliminin Temel Unsurları
- Neden-Sonuç
- Objektiflik (Nesnellik)
- Kanıt
- İllüstrasyon (Temsili Çizim)
- Sözlü Tarih
- Yazılı Kaynak
| 9. Sınıf Tarih sayfa 21 Etkinlik |
1. Soru: Tarih alanının kapsamına giren konuların başlıca özellikleri neler olabilir? Tartışınız.
Metinlere göre tarih alanının kapsamına giren konuların başlıca özellikleri şunlardır:
- İnsan Odaklı Olması: Her iki kaynakta da en çok vurgulanan özellik, tarihin asıl konusunun insan ve insan eylemleri olmasıdır. Kaynak A'da "Tarihin konusu, doğası gereği, insandır" denilerek, doğa olaylarının veya gök cisimlerinin değişiminin (insan etkisi yoksa) tarihin alanına girmediği belirtilir.
- Zaman İçindeki Değişimi İncelemesi: Konuların durağan olmaması, zaman süresi içindeki bir değişimi ve bu değişimin insan hayatına etkilerini ele alması gerekir.
- İlişkiler ve Etkileşimler İçermesi: Kaynak B'ye göre tarihî konular, insanların birbirleriyle, dünyayla, doğal çevreyle, iklimle ve maddi koşullarla kurdukları karşılıklı ilişkileri ve etkileşimleri barındırır.
- Kimlik ve Anlam Arayışına Dayanması: Geçmiş kuşakların dünyayı nasıl anlamlandırdığını, bugünkü insana ne kadar benzeyip ne kadar benzediğini sorgulayan, yani insanın kimliğine ve anlam yaratma sürecine ışık tutan nitelikte olmalıdır.
2. Soru: Tarih alanının kapsamına girebilecek konulara örnekler vererek bu örnekleri seçmenizin nedenlerini açıklayınız.
- Örnek 1: Sanayi Devrimi ve İşçi Sınıfının Doğuşu
- Seçme Nedeni: Sanayi Devrimi sadece makinelerin icat edilmesi (teknolojik bir olay) değildir; insanların çalışma şeklini, sosyal ilişkilerini, şehir hayatını ve yaşam koşullarını baştan aşağı değiştirmiştir. Doğrudan insan topluluklarının hayatındaki büyük değişimi ve maddi koşullarla olan etkileşimini incelediği için tam bir tarih konusudur.
- Örnek 2: Yazının İcadı ve İlk Kanunların (Örn: Hammurabi Kanunları) Oluşturulması
- Seçme Nedeni: Kaynak A'da belirtilen "kurumların gerisinde tarihin asıl yakalamak istediği insanlardır" ifadesine uygun olarak; hukuk, devlet ve yazı gibi kurumların insanların dünyayı anlamlandırma, düzen kurma ve toplumsal ilişkileri yönetme çabasının bir sonucu olması nedeniyle seçilmiştir.
- Örnek 3: Geçmişte Yaşanmış Büyük Bir Kıtlık veya Salgın Hastalık (Örn: Kara Ölüm / Veba Salgını)
- Seçme Nedeni: Veba virüsü biyolojik bir konudur ancak bu salgının Avrupa nüfusunu nasıl etkilediği, insanların bu felaket karşısında doğal çevre ve iklimle nasıl mücadele ettiği, sosyal ve ekonomik yapının nasıl değiştiği insan merkezli sonuçlar doğurmuştur. Kaynak B'deki "insanların etraflarındaki dünyayla nasıl etkileştiklerine" doğrudan bir örnektir.
