Etkinlik, 9. Sınıf Tarih Dersi 1. Ünite Sayfa 20-27

9. Sınıf Tarih Dersi 1. Ünite sayfa 20'deki Etkinliğin çözümü:

İllüstrasyon:  Fransız kökenli bir kelime olana İllüstrasyon kelimesinin anlamı: bir metni, fikri, süreci veya hikayeyi görsel olarak açıklayan, somutlaştıran ya da süsleyen resimleme ve bezeme sanatıdır. Güzel sanatlardan en büyük farkı, genellikle bağımsız bir sanat eseri olmaktan ziyade belirli bir mesajı iletme, bir yayını destekleme veya bir konsepti netleştirme amacı taşımasıdır. Bu sanatı icra eden kişilere ise illüstratör (çizer) denir. Metafor (eğretileme), (Fransızca)bir kavramı, durumu veya nesneyi, aralarındaki benzerlikten yola çıkarak başka bir kavramla doğrudan ifade etme sanatıdır. Türkçede genellikle TDK uyarınca mecaz veya eğretileme olarak adlandırılır Analoji (örnekseme):  iki farklı şey arasındaki benzerliklerden yola çıkarak yapılan bir akıl yürütme ve açıklama yöntemidir. Bilinen veya tanıdık bir durumun özelliklerini kullanarak, bilinmeyen veya karmaşık başka bir durumu anlaşılır kılmayı hedefler. Analojinin temel amacı, zihinde "A durumu ile B durumu birbirine benziyor, o halde A'da geçerli olan kural B için de geçerlidir" mantığıyla bir köprü kurmaktır.

Görselde yer alan soru ve etkinliklerin cevapları şu şekildedir:

Soru: Tarihçilerin tarihsel bir olayı geçmişte yaşandığı gibi yeniden inşa etmesi mümkün müdür? Gerekçeleriyle açıklayınız.

Hayır, tamamen ve birebir aynı şekilde inşa etmesi mümkün değildir.

Gerekçeleri:

• Kaynakların Sınırlı Olması: Tarihçiler geçmişe ait sadece günümüze ulaşabilen belgeleri, kalıntıları ve arkeolojik bulguları (örneğin Göbeklitepe kalıntılarını) kullanırlar. Geçmişteki yaşantıların tüm detayları, duyguları veya konuşmaları günümüze ulaşmadığı için her zaman eksik noktalar kalır.
• Yorum ve Kurgu Faktörü: Görseldeki illüstrasyonda da belirtildiği gibi, tarihçiler eksik parçaları bilimsel verilere dayanarak kurgulamak ve tahmin etmek zorundadır. Bu durum, yeniden inşa edilen geçmişin mutlak gerçeği değil, gerçeğe en yakın tahmini (temsili) bir modeli olmasını sağlar.
• Geçmişin Tekrarlanamaz Oluşu: Tarihsel olaylar kendine has zaman, mekan ve insan unsurlarıyla bir kez yaşanır ve biter; laboratuvar ortamı gibi aynen tekrarlanması imkansızdır.

---

Keşfedelim Etkinliği: Tarih kavramının anlamına ilişkin metafor veya analoji örnekleri

1. Örnek:

• Tarih bir ağacın kökleri ile benzerdir.
• Çünkü kökleri olmayan bir ağaç nasıl ayakta duramaz ve beslenemezse, tarihi olmayan bir toplum da varlığını sürdüremez ve geleceğini inşa edemez.

2. Örnek:

• Tarih bir arabanın dikiz aynası gibidir.
• Çünkü güvenli bir şekilde ileriye doğru gitmek ve önümüzü görebilmek için, arkamızda nelerin kaldığını ve nereden geldiğimizi düzenli olarak kontrol etmemiz gerekir.

9. Sınıf Tarih sayfa 21 Etkinlik

Görseldeki etkinlik için "TARİH" merkezli kelime bulutunu zenginleştirecek, tarih alanıyla doğrudan ilişkili kavramlar aşağıda gruplandırılarak sunulmuştur. Bu kelimeleri ödevinizdeki boş alana farklı boyutlarda, renklerde ve yönlerde yazarak kendi kelime bulutunuzu oluşturabilirsiniz:

Tarihin Yöntemleri ve Kaynakları

• Belge (Vesika)
• Arşiv
• Kronoloji
• Arkeoloji
• Buluntu
• Kaynak

Tarihsel Dönemler ve Zaman Kavramları

• Çağ (Dönem)
• Yüzyıl (Asır)
• Milat
• Takvim
• Kadim
• Kronolojik Sıra

Toplumsal ve Kültürel Değerler

• Kültürel Miras
• Medeniyet (Uygarlık)
• Kolektif Hafıza
• Kimlik
• Gelenek
• Savaş ve Barış

Tarih Biliminin Temel Unsurları

• Neden-Sonuç
• Objektiflik (Nesnellik)
• Kanıt
• İllüstrasyon (Temsili Çizim)
• Sözlü Tarih
• Yazılı Kaynak

 

9. Sınıf Tarih sayfa 22 Etkinlik

1. Soru: Tarih alanının kapsamına giren konuların başlıca özellikleri neler olabilir? Tartışınız.

Metinlere göre tarih alanının kapsamına giren konuların başlıca özellikleri şunlardır:

• İnsan Odaklı Olması: Her iki kaynakta da en çok vurgulanan özellik, tarihin asıl konusunun insan ve insan eylemleri olmasıdır. Kaynak A'da "Tarihin konusu, doğası gereği, insandır" denilerek, doğa olaylarının veya gök cisimlerinin değişiminin (insan etkisi yoksa) tarihin alanına girmediği belirtilir.
• Zaman İçindeki Değişimi İncelemesi: Konuların durağan olmaması, zaman süresi içindeki bir değişimi ve bu değişimin insan hayatına etkilerini ele alması gerekir.
• İlişkiler ve Etkileşimler İçermesi: Kaynak B'ye göre tarihî konular, insanların birbirleriyle, dünyayla, doğal çevreyle, iklimle ve maddi koşullarla kurdukları karşılıklı ilişkileri ve etkileşimleri barındırır.
• Kimlik ve Anlam Arayışına Dayanması: Geçmiş kuşakların dünyayı nasıl anlamlandırdığını, bugünkü insana ne kadar benzeyip ne kadar benzediğini sorgulayan, yani insanın kimliğine ve anlam yaratma sürecine ışık tutan nitelikte olmalıdır.

---

2. Soru: Tarih alanının kapsamına girebilecek konulara örnekler vererek bu örnekleri seçmenizin nedenlerini açıklayınız.

• Örnek 1: Sanayi Devrimi ve İşçi Sınıfının Doğuşu
  • Seçme Nedeni: Sanayi Devrimi sadece makinelerin icat edilmesi (teknolojik bir olay) değildir; insanların çalışma şeklini, sosyal ilişkilerini, şehir hayatını ve yaşam koşullarını baştan aşağı değiştirmiştir. Doğrudan insan topluluklarının hayatındaki büyük değişimi ve maddi koşullarla olan etkileşimini incelediği için tam bir tarih konusudur.
• Örnek 2: Yazının İcadı ve İlk Kanunların (Örn: Hammurabi Kanunları) Oluşturulması
  • Seçme Nedeni: Kaynak A'da belirtilen "kurumların gerisinde tarihin asıl yakalamak istediği insanlardır" ifadesine uygun olarak; hukuk, devlet ve yazı gibi kurumların insanların dünyayı anlamlandırma, düzen kurma ve toplumsal ilişkileri yönetme çabasının bir sonucu olması nedeniyle seçilmiştir.
• Örnek 3: Geçmişte Yaşanmış Büyük Bir Kıtlık veya Salgın Hastalık (Örn: Kara Ölüm / Veba Salgını)
  • Seçme Nedeni: Veba virüsü biyolojik bir konudur ancak bu salgının Avrupa nüfusunu nasıl etkilediği, insanların bu felaket karşısında doğal çevre ve iklimle nasıl mücadele ettiği, sosyal ve ekonomik yapının nasıl değiştiği insan merkezli sonuçlar doğurmuştur. Kaynak B'deki "insanların etraflarındaki dünyayla nasıl etkileştiklerine" doğrudan bir örnektir.

 

• 9. Tarih Dersi 1. Ünite 24. Sayfadaki Etkinlik:

Görseldeki tarih ödevi tablosunda boş bırakılan Malazgirt Meydan Muharebesi (1071) ve I. Dünya Savaşı'nın Başlaması (1914) bölümleri için örnek doldurma önerilerini aşağıda bulabilirsiniz.

Tablo formatına uygun, kısa ve net ifadeler halinde hazırlanmıştır:

1. Malazgirt Meydan Muharebesi (1071)

• Hangi Kanıtlar Kaybolmuş Olabilir?: Savaş meydanındaki ilk silahlar, zırhlar, oklardan kalan parçalar, kayıp askeri günlükler ve döneme ait bazı resmi yazışmalar.
• Bazı Eksik Parçalar Neden Kaybolmuş Olabilir?: Savaşın üzerinden yaklaşık 1000 yıl geçmiş olması, metal eşyaların toprak altında çürümesi ve dönemin arşivlerinin istilalar veya yangınlarla yok olması.
• Bazı Parçaların Kaybolması Neye Sebep Olmuş Olabilir?: Savaşın tam olarak hangi stratejilerle kazanıldığı, iki ordunun net asker sayıları ve kayıpları hakkında kesin bilgiye ulaşılamamasına.

---

2. I. Dünya Savaşı'nın Başlaması (1914)

• Hangi Kanıtlar Kaybolmuş Olabilir?: Cephe arkasındaki gizli telgraflar, diplomatların özel notları, askerlerin yazdığı kayıp mektuplar ve savaş esnasında bombalanan arşiv belgeleri.
• Bazı Eksik Parçalar Neden Kaybolmuş Olabilir?: Devletlerin bazı gizli belgeleri bilerek imha etmesi (sansür) veya savaş sırasındaki yoğun bombardımanlarda binaların ve arşivlerin fiziksel olarak yıkılması.
• Bazı Parçaların Kaybolması Neye Sebep Olmuş Olabilir?: Savaşın perde arkasındaki bazı diplomatik ittifakların veya suikast zincirlerinin tüm detaylarıyla aydınlatılamamasına.

9. Sınıf Tarih Desi 1. Ünite sayfa 25 Etkinliğinin çözümü

 

Görselde yer alan kaynaklar doğrultusunda ilgili soruların cevapları aşağıda verilmiştir:

1. Aynı Tarihsel Olayların Farklı Dönemlerde Yeniden Ele Alınmasının Nedenleri

Aynı tarihsel olaylar, yeni kaynakların keşfedilmesi ve günümüzün değişen ihtiyaçları nedeniyle farklı dönemlerde yeniden ele alınır. Kaynak Ğ doğrultusunda gerekçeler şunlardır:

• Yeni Keşifler: Geçmişe dair sürekli yeni kaynakların ortaya çıkarılması.
• Bakış Açısı Değişimi: Her dönemin tarihçilerinin yeni sorular sorması ve yeni bağlamlar düşünmesi.
• Güncellik İhtiyacı: Geçmişteki eski anlatımların, yaşanılan günün ihtiyaçlarını ve beklentilerini karşılayamaması.

---

2. Yeni Belge ve Bulguların Tarih Alanı Üzerindeki Etkileri

Yeni belge ve bulgular, yerleşik tarih bilgilerinin kökten değişmesine ve tarihin dinamik bir şekilde yeniden inşa edilmesine yol açar. Kaynak H ve I doğrultusunda etkiler şunlardır:

• Ezberlerin Bozulması: Bilinen eski teorileri ve kabulleri (örneğin Neolitik kültür tanımlarını) geçersiz kılabilir.
• Kavramsal Yenilikler: Göbeklitepe örneğinde olduğu gibi "yerleşik avcı toplayıcılar" gibi yeni tarihi kavramların doğmasını sağlar.
• Dinamik Yapı: Tarihsel bilginin sabit bir anlatı olmadığını, sürekli gelişen ve yenilenen düşünsel bir süreç olduğunu kanıtlar.

****

Görseldeki tüm kaynaklar (C, D, E, F ve Ğ) incelenerek sayfa 25'teki Tarihsel Bilginin Özellikleri tablosu eksiksiz bir şekilde doldurulmuştur:

Tarihsel Bilginin Özellikleri Tablosu

Kaynak	Ele Alınan Özellik	Gerekçeniz
C	Kronoloji ve Nedensellik	Tarihsel olayların bir kronolojik sıraya göre dizilmesi, olaylar arasındaki neden-sonuç ilişkilerinin kurulmasını kolaylaştırır.
D	Kanıta Dayalılık (Kaynak Kullanımı)	Tarih yazımında geçmişten kalan her türlü nesne, fotoğraf, resim ve belgenin (birincil ve ikincil kaynaklar) delil olarak kullanılması zorunludur.
E	Nesnellik (Objektiflik) ve Seçicilik	Tarihçi, geçmişi incelerken kendi döneminin değer yargılarından sıyrılmalı, kaynakları tarafsız bir şekilde analiz ederek önemli olanları seçmelidir.
F	Çok Boyutluluk ve Değişebilirlik	Tarihsel olayların tek bir nedeni olamaz; siyasi, ekonomik, sosyal ve kültürel birçok etken bir arada rol oynar.
Ğ	Dinamiklik ve Sürekli Yenilenme	Yeni belgelerin bulunması ve günümüzün değişen ihtiyaçları doğrultusunda, geçmişe ait anlatılar ve yorumlar sürekli olarak güncellenir.

9. Sınıf Tarih Dersi 1. Ünite Sayfa 26, 27. Sayfa Etkinlikleri

Tarih ve fen bilimleri, insanlığın dünyayı ve geçmişi anlama çabasının iki farklı ve önemli parçasıdır. Sayfadaki görselde verilen bilgilere göre aralarındaki benzerlikler ve farklılıklar şu şekilde açıklanabilir:

Benzerlikler:

Bilimsel Yöntem ve Veri Kullanımı: Her iki disiplin de çalışmalarında rastgele bilgiler yerine bilimsel verilere, kaynaklara ve kanıtlara dayanır. Bilgilerini doğrulamak ve sistemli bir şekilde sunmak için belirli yöntemler kullanırlar.
Yardımcı Disiplinlerden Faydalanma: Her iki alan da tek bir bakış açısıyla sınırlı kalmaz. Tarih; arkeoloji, coğrafya, nümismatik (madeni paralar) ve antropoloji gibi bilimlerden faydalanırken; fen bilimleri de fizik, kimya, biyoloji gibi kendi alt dalları ve laboratuvar imkanlarıyla çalışır.
Değişebilirlik: Bilimsel bilgi dinamiktir. Tıpkı fen bilimlerinde yeni buluşların eski teorileri değiştirebilmesi gibi, tarih biliminde de yeni bilgi ve belgelerin ortaya çıkması, mevcut tarihi bilgilerin değişmesine veya yeniden yorumlanmasına yol açar.
🔍 Farklılıklar

Özellik	Tarih Bilimi	Fen Bilimleri
Yöntem ve Tekrar	Tarihsel olaylar laboratuvar ortamında tekrar edilemez ve üzerlerinde gözlem yapılamaz.	Olaylar ve doğa yasaları laboratuvar ortamında deney ve gözlemle tekrar tekrar test edilebilir.
Doğa Yasaları	Tarih, fen bilimlerinin aksine evrensel doğa yasalarına değil, kendine has tarihi olgulara ve geçmişteki insan faaliyetlerine dayanır.	Doğa olaylarını açıklayan kesin, ölçülebilir ve hesaplanabilir yasalara (örneğin yerçekimi yasası) dayanır.
Bilgiye Ulaşma Biçimi	Geçmişe ait belge, bulgu, anlatı, arkeolojik kanıt ve görgü tanıklıkları üzerinden geçmişi yeniden kurgular.	Doğrudan fiziksel maddeleri, canlıları ve doğa olaylarını doğrudan inceleyerek bilgi üretir.
Bakış Açısı ve Yorum	Tarihçinin bakış açısına, yorumlama gücüne ve kaynakların durumuna göre farklı yorumlar ve çıkarımlar ortaya çıkabilir.	Veriler net, ölçülebilir ve nesnel yasalara bağlı olduğu için kişisel yorumlardan ziyade kesin ve genelgeçer sonuçlar üretir.
Kanıt Miktarı	Uzak geçmişe gidildikçe ulaşılan kanıt ve belge miktarı azalabilir, bu da çalışma alanını sınırlayabilir.	İncelenen nesne veya olgu günümüzde mevcut olduğu için veri toplama sınırları araştırmacının imkanlarına bağlıdır.