İskitler (Sakalar) İle İlgili Kaynaklar

İSKİTLER İLE İLGİLİ TARİHİ KAYNAKLAR:

İskitler göçebe oldukları için iskitlerin kendilerini anlattıkları tarihi kaynakları yok. Ancak İskitleri dönem içinde ilişkide bulundğu komşu devletlerden bulabiliyoruz.

 İskit tarihi üzerine araştırma yaparken başvurabileceğiniz en temel birinci el (antik) kaynaklar ve modern akademik çalışmalar şunlardır:

1. Antik Grek (Yunan) ve Roma Kaynakları

İskitler hakkında en detaylı ve kapsamlı yazılı bilgileri bırakanlar Akdeniz medeniyetleridir.

Herodot – Tarih (Histories): İskit araştırmalarının "ana anayasası" kabul edilir. Herodot, eserinin 4. Kitabını neredeyse tamamen İskitlerin coğrafyasına, köken efsanelerine, adetlerine ve Perslerle olan savaşlarına ayırmıştır.

Strabon – Coğrafya (Geographika): Özellikle Asya'nın iç kısımlarında ve Doğu bölgelerinde yaşayan İskit/Saka boylarının coğrafi sınırları ve yaşam tarzları hakkında kritik bilgiler verir.

Hippokrates – Hava, Su ve Yerler Üzerine: Ünlü antik hekim, İskitlerin göçebe yaşam tarzının, iklimin ve at binme alışkanlıklarının onların fiziken ve tıbben nasıl etkilediğini gözlemlerine dayanarak anlatmıştır.

Diodorus Siculus – Tarih Kitaplığı: Özellikle İskit kadınlarının (Amazonlar efsanesi ile birleşen) savaşçı rollerini ve askeri başarılarını aktaran önemli bir Grek tarihçidir.

2. Yakın Doğu ve Mezopotamya Kaynakları

İskitlerin Anadolu ve Ortadoğu akınlarını, o dönemin büyük imparatorluklarının devlet arşivlerinden takip edebiliyoruz.

• Asur Çivi Yazılı Tabletleri: Asur kralları Esarhaddon ve Asurbanipal dönemlerine ait devlet yazışmaları ve kehanet metinlerinde İskitler (Asurluların deyimiyle Aşkuzai) askeri bir tehdit veya ittifak ortağı olarak sıkça geçer.

• Pers (İran) Yazıtları: Pers krallarının başarılarını taşa kazıttığı çivi yazılı metinlerdir. En önemlisi Kral I. Darius’un yazdırdığı Behistun (Bisutun) Kitabesi'dir. Bu yazıtlarda İskitlerden "Saka" olarak bahsedilir ve boyları (Saka Paradraya, Saka Tigrahauda vb.) tasnif edilir.

3. Çin Yıllıkları (Uzak Doğu Kaynakları)

Orta Asya'nın doğusunda ve Tanrı Dağları çevresinde yaşayan doğu İskitlerini (Saka boylarını) anlamak için Çin kaynakları şarttır.

• Shiji (Tarihçi Notları) ve Han Shu (Han Hanedanlığı Tarihi): Çinli tarihçiler Sima Qian ve Ban Gu tarafından kaleme alınan bu hanedan yıllıklarında İskit soyları için "Sai" veya "Se" tabiri kullanılır ve Hunlarla (Xiongnu) olan mücadeleleri anlatılır.

4. Türk Sözlü Geleneği ve Destanlar

Türklerin tarih sahnesine çıkış dönemindeki İskit izleri sözlü edebiyata da yansımıştır.

• Kaşgarlı Mahmud – Dîvânu Lugâti't-Turk: Kitapta yer alan Alp Er Tunga Destanı (Pers kaynaklarındaki Afrasiyab) ve Şu Destanı, İskit hükümdarlarının mücadelelerini Türk bakış açısıyla yansıtan çok önemli bir hafıza kaynağıdır.

5. Arkeolojik Kaynaklar ve Modern Akademik Yayınlar

Yazılı kaynakların taraflı veya abartılı anlatımlarını (örneğin Greklerin göçebeleri vahşi gösterme eğilimini) doğrulamak için modern arkeoloji en büyük rehberdir.

• Kurgan Buluntuları: Avrasya bozkırlarında (Pazyryk, Esik ve Arzhan kurganları gibi) yapılan kazılardan çıkarılan İskit altınları, kıyafetleri, silahları ve ünlü "Hayvan Üslubu" sanat eserleri en somut tarihi verilerdir.

• Temel Başvuru Kitapları (Türkçe):

• Prof. Dr. İlhami Durmuş – İskitler (Türkiye'de İskit tarihi üzerine en kapsamlı çalışmaları yapan akademisyenlerin başında gelir).

• B. N. Grakov – İskitler (Sovyet döneminde bölgede yapılan kazıları ve arkeolojik verileri derleyen klasik bir eserdir).

• Tarih araştırmalarınız için Türk Tarih Kurumu kütüphanesini ve akademik makaleler için DergiPark veri tabanını kullanarak güncel yayınlara ulaşabilirsiniz.

DAHA DETAYLI GÖRMEK ÜZERİNE TIKLAYIN