İslam Kültür ve Medeniyeti 3. Ünite Değerlendirme Soruları

A) BOŞLUK DOLDURMA SORULARI (6 Adet)

1. İslam medeniyetinde yaratılmışların en şereflisi olan insana eşref-i mahlukat denir.
2. Kur’an-ı Kerim’de Mekke şehri için güvenli şehir anlamına gelen Beledü'l-Emîn ifadesi kullanılır.
3. İslamiyet'e göre insanlar arasındaki üstünlük kabile, ırk veya statüde değil, yalnızca takvada (Allah'a karşı sorumluluk bilinci) aranır.
4. Hz. Peygamber’in Medine’de yaşayan Müslüman, Yahudi ve putperestler arasında karşılıklı güvene dayalı kurduğu düzen Medine Sözleşmesi ile resmileşmiştir.
5. Hz. Âdem’den beri gelen erdemli toplum modeli, tarihsel süreçte en mükemmel şekline Asr-ı Saadet döneminde ulaşmıştır.
6. İslam toplumunda fertler arasındaki bağ, Kur'an'ın ifadesiyle birbirine sıkıca kenetlenmiş tek bir vücut gibidir.

B) DOĞRU / YANLIŞ SORULARI (9 Adet)

1. (D) İslam toplumu güce ve zulme değil; tevhit, barış ve hürriyet ilkelerine dayanır.
2. (Y) İslam toplumunda etnik ve kültürel çeşitlilik bir tehdit ve ayrılık unsuru olarak kabul edilir. (Doğrusu: Beşerî zenginlik olarak kabul edilir).
3. (D) Kur'an-ı Kerim'i Hz. Peygamber'e getiren melek olan Hz. Cebrail'in sıfatlarından biri Rûhu'l-Emîn'dir.
4. (Y) İslam şehirlerinde özel güvenlik (asayiş) teşkilatının ilk temelleri Osmanlı Devleti döneminde atılmıştır. (Doğrusu: Hz. Ebu Bekir Dönemi'nde atılmıştır).
5. (D) Haçlı ve Moğol saldırıları gibi güvenliğin yok olduğu dönemlerde İslam medeniyeti zayıflamıştır.
6. (D) İslamiyet'e göre tüm insanlar biyolojik ve insani olarak Hz. Âdem'in soyundan geldikleri için kardeş sayılırlar.
7. (Y) Hucurât Suresi 10. ayete göre sadece aynı kabileden ve aynı ırktan olan Müslümanlar birbirinin kardeşidir. (Doğrusu: Irk ve kabile farkı gözetmeksizin tüm müminler kardeştir).
8. (D) İslam dininde yardımlaşmaya öncelikle aile fertleri, akrabalar ve komşular gibi en yakın olanlardan başlanması esastır.
9. (Y) Hz. Peygamber, Hicret'in 5. yılında kendisine düşmanlık eden Mekkeli müşriklerin kıtlık sebebiyle yardım talebini geri çevirmiştir. (Doğrusu: İnsani boyut gereği geri çevirmemiş, yardım göndermiştir).

C) KISA CEVAPLI SORULAR (10 Adet)

1. Soru: İslamiyet'in sosyal hayatın düzenlenmesindeki temel amacı nedir?
   • Cevap: İnsanın maddi ve manevi varlığını korumak, yeteneklerini geliştireceği huzurlu ve barışçıl bir ortam hazırlamaktır.
2. Soru: Peygamberlerin ortak sıfatlarından olan ve "güvenilir" anlamına gelen kavram hangisidir?
   • Cevap: El-Emîn
3. Soru: Medine’de Mekkeli muhacirler ile Medineli ensar arasında kurulan özel kardeşlik bağına ne ad verilir?
   • Cevap: Muahat (Kardeşlik)
4. Soru: Maide Suresi 2. ayetine göre Müslümanların hangi iki temel değer üzerine yardımlaşması emredilmiştir?
   • Cevap: İyilik ve takva
5. Soru: Kadınların, zayıfların ve kölelerin insan yerine konmadığı, güce ve zulme dayalı Hz. Peygamber öncesi döneme ne ad verilir?
   • Cevap: Cahiliye Dönemi
6. Soru: II. Bayezid döneminde Engizisyon zulmünden kaçarak Osmanlı topraklarına sığınan gayrimüslim grup hangisidir?
   • Cevap: Yahudiler
7. Soru: Osmanlı Devleti'ne sığınarak can güvenliği korunan İsveç Kralı kimdir?
   • Cevap: Demirbaş Şarl
8. Soru: Bakara Suresi 262-264. ayetlerine göre yapılan yardımlarda asla bulunmaması gereken olumsuz tutum nedir?
   • Cevap: Yardımı karşılık bekleyerek yapmak veya başa kakmak (gösteriş yapmak).
9. Soru: 19. yüzyılda Rusya'nın baskısından kaçarak can güvenliği için Osmanlı Devleti'ne sığınan topluluk hangisidir?
   • Cevap: Macarlar
10. Soru: Kur'an-ı Kerim'e göre peygamberlerin insanları dine davet etmesi toplumsal hayatta ne ile özdeş sayılmıştır?
    • Cevap: Toplumu birliğe davet etmekle.

D) EŞLEŞTİRME SORULARI (6 Adet)

Sol Sütun (Kavramlar / Olaylar)

1. Muahat
2. Beledü'l-Emîn
3. Eşref-i Mahlukat
4. Takva
5. Medine Sözleşmesi
6. Rûhu'l-Emîn

Sağ Sütun (Açıklamalar - Karışık Sıralı)

• ( 3 ) Yaratılmışların en şereflisi olan insan.
• ( 1 ) Ensar ve Muhacir arasında kurulan toplumsal kardeşlik bağı.
• ( 6 ) Kur'an'ı getiren meleğin (Hz. Cebrail) "güvenilir" anlamındaki sıfatı.
• ( 2 ) Kur'an-ı Kerim'de Mekke şehri için kullanılan "güvenli şehir" ifadesi.
• ( 4 ) İslam'da kabile veya statü yerine üstünlük ölçüsü kabul edilen ahlaki sorumluluk bilinci.
• ( 5 ) Hz. Peygamber'in farklı inanç gruplarıyla Medine'de barış içinde yaşamak için yaptığı ilk anayasa/anlaşma.

E) KLASİK SORULAR (4 Adet)

1. Soru: Güven ortamının kaybolduğu bir toplumda ne gibi olumsuzluklar ortaya çıkar? Metne göre açıklayınız.
   • Cevap: Güven ortamının kaybolduğu bir toplumda can, mal ve namus emniyeti kalmaz. Haksızlık, zulüm ve aldatma gibi olumsuz davranışlar hızla yaygınlaşır. Toplumdaki birlik ve beraberlik ruhu ortadan kalkar; bu durum hem insan ruhunda hem de toplumsal yapıda yıkıcı hasarlar meydana getirir.
2. Soru: İslam toplumunun güce ve zulme dayalı diğer toplum yapılarından farkı nedir? Kısaca belirtiniz.
   • Cevap: İslam toplumu güce ve zulme değil; tevhit (birlik), barış ve hürriyet ilkelerine dayanır. Bu yapıda Müslümanlar ve gayrimüslimler ibadet, ticaret ve eğitim gibi faaliyetlerini baskı görmeden rahatça sürdürebilirler. Farklı etnik ve kültürel yapılar dışlanmaz, birer beşerî zenginlik olarak adil bir muamele görür.
3. Soru: Hz. Peygamber’in Hicret’in 5. yılında Mekkeli müşriklere kıtlık sebebiyle insani yardım göndermesi İslam'ın yardımlaşma anlayışı hakkında bize neyi gösterir?
   • Cevap: Bu tarihi olay, İslam'daki yardımlaşma ve dayanışma duygusunun sadece Müslümanlarla sınırlı olmadığını, evrensel ve insani bir boyuta sahip olduğunu gösterir. İslam, savaş veya düşmanlık durumlarında bile açlık ve kıtlık çeken mağdur insanların insani ihtiyaçlarının gözetilmesini buyurur.
4. Soru: Ayetler ışığında, İslamiyet'in öngördüğü yardımlaşma ve dayanışma kurallarından üç tanesini maddeler halinde yazınız.
   • Cevap:
     1. Yardımlaşma yalnızca iyilik ve takva üzerine olmalı; günah ve düşmanlık içeren işlerde yardımlaşılmamalıdır.
     2. İhtiyaç sahipleri gözetilirken yardıma öncelikle aile fertleri, akrabalar ve komşular gibi en yakın olandan başlanmalıdır.
     3. Yapılan yardımlar tamamen karşılıksız olmalı, asla gösteriş amacı taşımamalı ve muhtaç insanların başına kakılmamalıdır.

KLASİK SORULAR VE CEVAPLARI

1. İslam toplumunu yönlendiren ilkeler nelerdir?

İslam toplumunun varlığını koruması, huzurla ve dengeli bir şekilde gelişebilmesi için toplumsal hayatı yönlendiren temel ahlaki ve hukuki ilkeler şunlardır:

• Güven (Emniyet): Can, mal ve namus emniyetinin sağlanması toplumsal huzurun baş şartıdır.
• Kardeşlik (Uhuved): Irk, dil ve statü farkı gözetmeksizin tüm müminlerin birbirini Allah rızası için sevmesi ve arka çıkmasıdır (Örn: Ensar-Muhacir kardeşliği).
• Yardımlaşma ve Dayanışma: Toplumun zengin ve güçlü fertlerinin fakir, yetim ve düşkünleri gözetmesi, haklarını korumasıdır.
• İyiliği Emretme, Kötülükten Sakındırma (Emr-i bi'l-ma'rûf nehy-i ani'l-münker): Toplumda ortak bir ahlak bilincinin ve oto-kontrolün diri tutulması mekanizmasıdır.
• Hak ve Adaleti Gözetme: Güçlü ya da zengin ayrımı yapılmaksızın hukukun üstünlüğünün savunulması ve herkese hakkının adilce verilmesidir.

2. Fütüvvet anlayışına göre bir kişide bulunması gereken ahlaki nitelikler nelerdir?

Fütüvvet; gençlik, yiğitlik, cömertlik ve fedakarlık üzerine kurulu bir ahlak ve dayanışma anlayışıdır (ilerleyen dönemde Ahilik teşkilatının da temeli olmuştur). Bu anlayışa göre bir kişide bulunması gereken temel nitelikler şunlardır:

• Cömertlik ve İkramseverlik: Kendi ihtiyacı olsa bile elindekini başkasıyla paylaşabilmek ve misafirperver olmak.
• Fedakarlık (İsar): Başkalarının menfaatini ve huzurunu kendi nefsinin önüne koyabilmek.
• Tevazu ve Mahviyet: Gurur ve kibirden uzak durmak, herkese karşı alçakgönüllü davranmak.
• Affedici ve Hoşgörülü Olmak: Kendisine yapılan kötülüklere iyilikle karşılık vermek, öfkesini yenmek.
• Doğruluk ve Güvenilirlik: Ticarette, sözünde ve işinde hileye başvurmamak, sadakatten ayrılmamak.
• Cesaret ve Yiğitlik: Haksızlığa karşı durmak, zayıfları ve mazlumları korumak.

3. Faizin yasak/haram kılınmasının sebepleri nelerdir?

İslamiyet'te faiz (riba), toplumsal ve ekonomik yapıda derin yaralar açtığı için kesin olarak yasaklanmıştır. Bu yasağın temel sebepleri şunlardır:

• Emeksiz Haksız Kazanç: Faiz, hiçbir emek, üretim veya risk üstlenmeden sadece paranın parayı doğurması mantığına dayanır. İslam ise alın terini ve meşru ticareti esas alır.
• Toplumsal Kutuplaşma ve Zulüm: Faiz sistemi zengini daha zengin, fakiri ise borç batağına sürükleyerek daha fakir yapar. Bu durum toplumdaki sevgi, kardeşlik ve dayanışma bağlarını koparır.
• Sömürü ve Yardımlaşma Duygusunun Yok Olması: İhtiyacı olan kişiye karşılıksız yardım etme (karz-ı hasen) veya dayanışma bilinci yerine, zayıf olanı maddi olarak sömürme zihniyetini besler.
• Ekonomik İstikrarsızlık: Paranın üretime, istihdama ve yatırıma yönelmesini engeller. Para sadece belirli ellerde toplanır ve bu durum ekonomik krizlere zemin hazırlar.

4. Vakıfların oluşumu ve gelişim sürecinde İslamiyet’in etkilerini açıklayınız.

İslam medeniyeti bir yönüyle "Vakıf Medeniyeti" olarak anılır. Vakıfların ortaya çıkışı ve kurumlaşmasında İslam dininin etkileri şu şekildedir:

• Dini ve Ahlaki Motivasyon: Kur'an-ı Kerim'de yer alan malı Allah rızası için infak etme, hayırda yarışma ve kalıcı iyilik yapma (sadaka-i cariye) teşvikleri müminleri vakıf kurmaya yönlendirmiştir. Hz. Peygamber’in ve sahabenin mallarını toplum yararına ebediyen bağışlaması bu sürecin ilk somut adımları olmuştur.
• Hukuki Güvence: İslam hukuku (fıkıh), vakfedilen bir malın artık satılamayacağı, devredilemeyeceği ve miras bırakılamayacağı kuralını getirerek vakıfların kurumsal olarak asırlar boyu yaşamasını hukuki güvenceye almıştır.
• Sosyal Devlet İşlevi: İslam'ın zayıfları ve muhtaçları koruma emri doğrultusunda vakıflar; cami, medrese, hastane (darüşşifa), aşevi, kervansaray ve çeşme gibi hayati kurumlar inşa ederek devletin üzerindeki sosyal yükü hafifletmiş ve toplumsal adaleti sağlamıştır.
• Medeniyetin Yayılması ve İmarı: Fethedilen yeni topraklarda kurulan vakıflar sayesinde şehirler hızla İslam kültürüne uygun olarak imar edilmiş, eğitim ve sağlık hizmetleri toplumun en alt tabakasına kadar ücretsiz olarak ulaştırılmıştır.