Macarlar -2

Macarlar, kökenleri Ural Dağları’nın doğusuna dayanan ve 9. yüzyılın sonlarında bugünkü yurtları olan Karpat Havzası’na yerleşen, Avrupa tarihi üzerinde derin izler bırakmış köklü bir Fin-Ugor halkıdır.
Tarih boyunca savaşçı kimlikleri, göçebe kültürleri ve ardından Avrupa’nın güçlü krallıklarından birine dönüşmeleriyle tanınırlar. İşte Macar tarihi hakkında bilmeniz gereken ana hatlar:
1. Kökenleri ve Büyük Göç (9. Yüzyıl Öncesi)
• Anavatan: Macarların (Magyarlar) ataları Ural Dağları ile Volga Nehri arasındaki bölgede yaşıyordu.
• Hazarlar ile İlişkiler: Batıya doğru göç ederken Karadeniz’in kuzeyinde Hazar Kağanlığı’nın egemenliği altında yaşadılar. Bu süreçte Türk boylarıyla (özellikle Hazarlar ve Onogurlar) yoğun etkileşime girdiler. "Hungary" (Macaristan) isminin de bu Türk boyu birliği olan Onogur (On Ok) kelimesinden geldiği kabul edilir.
• Yurt Edinme (Honfoglalás): Arpad önderliğindeki Macar boyları, Peçeneklerin baskısıyla batıya ilerleyerek 895-896 yıllarında Karpat Havzası’na (bugünkü Macaristan) yerleştiler. Bu olay Macar tarihinde "Yurt Edinme" olarak anılır.

2. Hristiyanlaşma ve Macar Krallığı'nın Kuruluşu (1000 - 1526)
• Avrupa’ya Akınlar: Karpatlar’a yerleştikten sonra uzun süre Avrupa içlerine (Almanya, Fransa, İtalya) yıkıcı akınlar düzenlediler. Ancak 955 yılındaki Lechfeld Savaşı'nda Almanlara yenilince yerleşik hayata geçmeye karar verdiler.
• Hristiyanlığın Kabulü: Macarların ilk kralı olan I. István (Aziz István), 1000 yılında Hristiyanlığı kabul ederek Macaristan Krallığı'nı kurdu. Papa tarafından taç giydirilen István, Macarları Batı dünyasının bir parçası haline getirdi.
• Orta Çağ Gücü: Macaristan, Orta Çağ boyunca Orta Avrupa’nın en güçlü ve büyük devletlerinden biri oldu. Özellikle 15. yüzyılda Kral Matthias Corvinus döneminde bilim, kültür ve askeri açıdan altın çağını yaşadı.

3. Osmanlı Dönemi ve Bölünme (1526 - 1699)
• Mohaç Savaşı (1526): Osmanlı Padişahı Kanuni Sultan Süleyman’a karşı yapılan Mohaç Meydan Muharebesi'nde Macar ordusu büyük bir yenilgi aldı ve Kral II. Lajos savaş meydanında öldü.
• Üçlü Bölünme: Bu yenilginin ardından Macaristan toprakları üç parçaya ayrıldı:
• Merkez ve Güney Bölgesi: Doğrudan Osmanlı Devleti'ne bağlandı (Budin Eyaleti).
• Batı ve Kuzey Bölgesi: Avusturya Habsburg Hanedanı'nın kontrolüne girdi (Kraliyet Macaristan'ı).
• Doğu Bölgesi: Osmanlı'ya bağlı özerk Erdel (Transilvanya) Prensliği oldu.
4. Habsburg Egemenliği ve Avusturya-Macaristan İmparatorluğu (1699 - 1918)
• Osmanlı Sonrası: 1699 Karlofça Antlaşması ile Osmanlı, Macaristan topraklarından çekildi ve tüm bölge Habsburg (Avusturya) kontrolüne geçti.
• 1848 Devrimi: Macarlar, Lajos Kossuth önderliğinde Avusturya boyunduruğuna karşı büyük bir bağımsızlık savaşı başlattı. İsyan bastırılsa da Avusturya yönetimi geri adım atmak zorunda kaldı.
• İkili Monarşi (1867): Avusturya ile Macaristan arasında yapılan uzlaşı (Ausgleich) sonucu Avusturya-Macaristan İmparatorluğu kuruldu. Macarlar iç işlerinde bağımsız, eşit bir ortak haline geldi ve Budapeşte bu dönemde modern bir metropol oldu.
5. I. Dünya Savaşı ve Modern Dönem (1918 - Günümüz)
• Trianon Antlaşması (1920): I. Dünya Savaşı’nı kaybeden imparatorluk parçalandı. 1920 yılında imzalanan Trianon Antlaşması, Macarlar için büyük bir yıkım oldu. Macaristan topraklarının %70'ini, nüfusunun ise yarısından fazlasını komşu ülkelere (Romanya, Slovakya, Yugoslavya) kaybetti. Günümüzde hâlâ komşu ülkelerde yoğun bir Macar azınlık yaşar.
• Demir Perde ve 1956 İsyanı: II. Dünya Savaşı’ndan sonra ülke Sovyet işgaline uğradı ve komünist bir rejim kuruldu. 1956 Macar Devrimi ile halk Sovyet tanklarına karşı direndi ancak bu girişim kanlı bir şekilde bastırıldı.
• Bugün: 1989 yılında komünizmin çökmesiyle Macaristan bağımsız bir cumhuriyet oldu. 2004 yılında Avrupa Birliği'ne katılan modern Macaristan, günümüzde Orta Avrupa'nın kültürel ve ekonomik merkezlerinden biridir.

Kısa Notlar ve Türk-Macar İlişkileri
• Akrabalık Tartışmaları: Macarlar dilsel olarak Fin-Ugor ailesine mensup olsalar da tarihsel, kültürel ve antropolojik olarak Türk dünyası ile çok sıkı bağlara sahiptir. Dünyanın en büyük Hun-Türk kurultaylarından biri olan Büyük Kurultay, her iki yılda bir Macaristan'da düzenlenir.
• Macar Dili (Magyarca): Avrupa'daki komşularının (Slav, Cermen, Roman) dillerinden tamamen farklıdır; eklemeli (agglütinatif) bir dil yapısına sahip olup, Türkçe ile çok sayıda ortak kelime barındırır.