Son Dakika Bugün
TARİH34
Tarih, Eğitim ve Kültür Öğrenciler ve Öğretmenler için
Genel Türk Tarihi

Türk Adının Anlamı ve Başlıca Türk Kültür Bölgeleri

03 Ekim 2026 142 okunma
Türk Adının Anlamı ve Başlıca Türk Kültür Bölgeleri
Tarih 34
Türk Adının Anlamı ve Başlıca Türk Kültür Bölgeleri

Kazanım: Öğrenci, Orta Asya'daki ilk kültür merkezlerinin özelliklerini ve İskitlerin (Sakalar) Türk kültür tarihi açısından siyasi, sosyal, dini ve sanatsal alandaki yerini ve önemini analiz eder.

Yazı

Ünite Adı: İslamiyet Öncesi Türk Tarihi / İlk ve Orta Çağlarda Türk Dünyası
Konu: a. Türk adı ve anlamı
          b. Türklerin Anayurdu
          c. Orta Asya Kültür Merkezleri ve İskitler (Sakalar)

 Hz. Yafes Peygamber mi, Yoksa Hz. Nuh’un Oğlu mu?
İslam tarihi kaynaklarında Hz. Yafes'in, Hz. Nuh’un oğlu olduğu ve büyük tufandan sonra hayatta kalan üç oğlundan biri olduğu belirtilir.
İslamiyet öncesi Orta Asya'da tek tanrı inancının (Gök Tanrı) bulunması, bu bölgeye geçmişte bir peygamber gelmiş olma ihtimalini güçlendirir. Ancak İslami kaynaklarda bu kişinin Hz. Yafes olduğuna dair kesin bir bilgi yoktur.
Tarih ve soy kütüğü (şecere) kaynaklarında Hz. Yafes, sadece Türklerin değil Asya kavimlerinin büyük atası olarak kabul edilir.
Türklerin kendilerini İslam tarihi içinde yabancı hissetmemelerini sağlamak ve kökenlerini kutsal bir temele dayandırmak için ortaya atılmış bir iddia da olabilir. 

İslamiyet'in kabulünden sonra Oğuz Kağan Destanı yeni bir kimlik kazanmıştır.

  Göktürk Kitabesinde Türk Hakanı Bilge Kağan, şöyle seslenmektedir: „Türk beyleri Türk adını terk etti. Babam kağan, Türk töresini terk eden milleti ecdadımızın töresince eğitmiş ve yetiştirmiştir. Ey Türk budunu! (milleti): Üste gök yıkılmadıkça, altta yer yarılmadıkça devletini, töreni kim bozabilir?“

Türk Adının Anlamı ve Kökeni
Çin Kaynaklarındaki Anlamın Detayları
• Miğfer Benzetmesi: Çinlilerin bu adı vermesinin sebebi, Türklerin Altay Dağları eteklerinde yaşarken miğfere benzeyen bir dağ şeklini mesken tutmaları veya Türklerin savaşçı kimlikleridir.
• Siyasi Kullanım: Çin yıllıklarında (özellikle Chou-Gu yıllıklarında) Türk adı siyasi bir topluluk/devlet adı olarak ilk kez 6. yüzyılda (545 yılı civarında) görülmüştür.
• Kelime Yapısı: Çin kaynaklarındaki Tu-kue kelimesinin, Türkçe kökenli "Türküt" (Türk'ün çoğulu) kelimesinin Çinceye uyarlanmış hali olduğu düşünülmektedir

Wambery (Vamberi)’ye göre Türk adı “türemek” filinden çıkmış ve anlamı ise yaratılmak, dünyaya gelmek, çoğalmak demektir.
Kaşgarlı Mahmut Divan-ı Lügati’t Türk’de “Olgunluk Çağı”
G. Doerfer (Dorfer) ise “devlete bağlı halk” anlamında olduğu
Ziya Gökalp’e göre; töreli (töre) kanun, nizam anlamına gelir.
Orhun Kitabelerinde Tük adı Türük şeklinde geçmektedir ve tarihte siyaset adı olarak Kök Türk Devleti tarafından kullanılmıştır. Türk, adı zaman içinde Törük, Türük ve Türk şekline dönüşmüştür.

       ORTA ASYA KÜLTÜR BÖLGELERİ; TÜRKLER

       Türklerin ana yurdu olan Orta Asya’da yapılan arkeolojik kazılar sonucunda paleolitik döneme kadar uzanan kültür katmanları tespit edilmiştir. Kurgan adı verilen mezarlardan tespit edilen buluntular sayesinde MÖ 4000 yılından itibaren Orta Asya’da yaşayan kültürleri öğrenmek mümkün olmuştur.

       Anav, Afanasyeova, Andronova, Karasuk ve Tagar önemli kültür merkezleri arasında yer almıştır.

Anav Kültürü: Batı Türkistan’da Aşkabad yakınlarında yapılan kaılarda ortaya çıkarılmış en eski kültürdür.

Anav Kültürü: Anav kültürü döneminde hayvancılıkla ve tarımla uğraşmış, kerpiç evlerde oturmuşlardır.

Afanasyeova Kültürü: Altay Sayan Dağlarının kuzeybatısında oluşan bu kültür döneminde; avcı ve savaşçı Türkler, at ve deve gibi hayvanları evcilleştirmişlerdir. Bakırdan savaş araçları ve süs eşyaları yapmışlardır.

Andronova Kültürü: Altaylardan Ural Dağları’na ve Hazar Denizi’nin kuzeydoğusuna kadar etkili olan bu kültür döneminde Türkler; Tunç ve altın madenlerini işlemeyi öğrenmişlerdir.

Karasuk Kültürü: Bu kültür Yenisey Irmağı’nın kolu olan Karasuk Nehri civarında yaşanmıştır.

Tagar Kültürü: Bu kültür ise Abakan bölgesinde kurulmuştur.

       İSKİTLER (Sakalar):

     Orta Asya kökenli atlı-göçebe bir topluluk olan İskitler MÖ 7. yüzyılda batıya göç ederek Karadeniz’in kuzeyinden tuna ırmağına kadar uzanan topraklara yerleştiler.

     Gök Tanrı ve Şamanizm inançlarını benimsemişlerdir. Ahret inancına sahip olan İskitler, ölülerini değerli eşyalarıyla birlikte gömmüşlerdir. Eşyalarında hayvan üslubu sanatını kullanmışlardır. Bu özelliklerinden dolayı ilk Türk topluluğu olarak bilinirler.

    İskitlerin çoğunluğu göçebeydi. Göçebe olanlar sürülerine otlak bulmak için sürekli yer değiştirirlerdi. Yerleşik yaşama geçmiş olanlar tarım ve ticaretle uğraşırlardı. İskitlerin en yoğun yaşadıkları yer Kırım yarımadasıydı.

Kafkas dağlarını aşarak Anadolu’ya giren İskitler, Suriye ve Filistin’e kadar akınlarda bulunmuşlar. İskitlerin siyasi tarihi MÖ 2. yüzyılın ortalarına kadar devam etmiştir. Bu tarihten sonra zayıflamaya başlayan İskitler, Hunların ve diğer kavimlerin arasında karışarak kayboldular. Günümüzde Yakut Türkleri, İskitlerin soyundan gelmektedir.

İskitlerin yaşam biçimleri, gelenek ve görenekleri ile dillerine, sanatlarına ait buluntular, bize diğer Türk boylarıyla bezer birçok özelliği taşıdığını göstermektedir. Bundan dolayı İskitler, Orta Asya kökenli bir Türk kavmidir.

İskit hükümdarlarının en tanınmış kahramanı Alp Er Tunga’dır. Alp Er Tunga’nın Pers hükümdarı II. Kirus ile olan mücadelesi sagu ve destanlara konu olmuştur. Alp Er Tunga ve Şu, İskitlerin önemli destanları arasında yer almıştır.

   İskitler, altın ve gümüş işçiliğinde oldukça ileri bir seviyeye ulaştıklarından bozkırların kuyumcuları olarak tanınmalarına neden olmuştur.

Bu sitede, deneyiminizi iyileştirmek ve ziyaret istatistiklerini ölçmek için çerezler kullanıyoruz. Daha fazla bilgi