Etkinlik: 1 (9. Sınıf Tarih Dersi 1. Ünite Test Soruları, Boşluk Doldurma)
1. Tarihî olayların zamanını belirleyen ve olayları kronolojik bir sıraya koyarak incelememizi sağlayan yardımcı bilim dalı ________ olarak adlandırılır.
A) Arkeoloji B) Kronoloji C) Epigrafi D) Nümismatik
2. Tarihî bir olayın üzerinden geçen zaman içinde sürekli, genel ve soyut bir değişim gösteren durumuna ________ denir.
A) Olgu B) Belge C) Kaynak D) Tasnif
3. Yazının icadından önceki karanlık dönemleri aydınlatmada ve maddi kalıntıları gün yüzüne çıkarmada en önemli yardımcı bilim dalı ________'dir.
A) Paleografya B) Heraldik C) Arkeoloji D) Antropoloji
4. Türklerin tarih boyunca kullandıkları ilk takvim ________ Takvimi'dir.
A) Hicri Takvim B) Celali Takvim
C) Rumi Takvim D) 12 Hayvanlı Türk Takvimi
5. Elde edilen tarihî verilerin ve kaynakların doğruluğunun, gerçekliğinin ve güvenilirliğinin incelendiği eleştiri aşamasına ________ denir.
A) Tenkit B) Tahlil C) Tasnif D) Terkip
6.Tarih araştırmalarında toplanan kaynakların zaman, mekân ve konuya göre sınıflandırılması aşamasına ________ adı verilir.
A) Tahlil B) Tasnif C) Tenkit D) Terkip
7. Eski paraları inceleyerek dönemin ekonomik durumu, hükümdarları ve sanat anlayışı hakkında bilgi veren yardımcı bilim dalı ________'dir.
A) Epigrafi B) Paleografya C) Sigillografi D) Nümismatik
8. Hicri takvimin başlangıcı (1 Muharrem) Hz. Muhammed'in ve Müslümanların ________ olayını baz alır.
A) Mekke'den Medine'ye hicretini B) Veda Haccı'nı
C) Doğumunu (Mevlid) D) Vefatını
9. Olayın geçitiği döneme ait olan ve birinci elden (doğrudan) bilgi içeren kaynaklara ________ kaynaklar denir.
A) İkincil B) Birincil (Ana) C) Yapay D) Sözlü
10. Tarih araştırmalarında toplanan belgelerin yeterli olup olmadığını anlamak ve verileri çözümlemek için yapılan aşamaya ________ denir.
A) Tasnif B) Terkip C) Tahlil D) Tenkit
|
Aşağıda tanımı yapılan bilgileri sadece “Doğru” ve “Yanlış” olarak işaretleyin. Yanlış olan seçeneklerin neden yanlış olduğunu bir cümle ile açıklayın. |
11. Tarihî olaylar laboratuvar ortamında tekrarlanabilir ve gözlemlenebilir.
A) Doğru B) Yanlış
………………………………………………………………………………………
12. Celali Takvimi, Büyük Selçuklu Hükümdarı Melikşah adına hazırlanmış Güneş yılı esaslı bir takvimdir.
A) Doğru B) Yanlış
13. Olgu, tarihî olaylara kıyasla daha kısa süreli, somut ve ani gelişen durumlardır.
A) Doğru B) Yanlış
………………………………………………………………………………………
14. Epigrafi, anıtlar ve kitabeler üzerindeki yazıları inceleyen yardımcı bilim dalıdır.
A) Doğru B) Yanlış
………………………………………………………………………………………
15. Tarih biliminde bir araştırmanın nesnel ve bilimsel olabilmesi için yer ve zaman belirtmek şart değildir.
A) Doğru B) Yanlış
16. Miladi Takvim, Dünya'nın Güneş etrafındaki dönüş süresini esas alan bir Güneş yılı takvimidir.
A) Doğru B) Yanlış
………………………………………………………………………………………
17. Tahlil aşamasında kaynakların yeterliliği ve güvenilirliği eleştirilir, tenkit aşamasında ise bilgiler sınıflandırılır.
A) Doğru B) Yanlış
………………………………………………………………………………………
18. Antropoloji, insan ırklarını, fiziksel özelliklerini ve toplulukların kültürlerini inceleyerek tarihe yardımcı olur.
A) Doğru B) Yanlış
………………………………………………………………………………………
19. Olayın yaşandığı döneme ait şahitlerin yazdığı hatıratlar ikincil kaynak kabul edilir.
A) Doğru B) Yanlış
………………………………………………………………………………………
20. Kronoloji bilimi, olaylar arasındaki neden-sonuç ilişkilerinin doğru kurulabilmesi için temel bir kılavuzdur.
A) Doğru B) Yanlış
………………………………………………………………………………………
21. Aşağıdakilerden hangisi tarih biliminin özelliklerinden biri değildir?
A) Olaylar arasında neden-sonuç ilişkisi kurması
B) Yer ve zaman göstermesi
C) Deney ve gözlem yöntemiyle kanıtlanabilir olması
D) Belgelere ve kanıtlara dayanması
22. Aşağıdakilerden hangisi bir "olgu" örneğidir?
A) İstanbul'un 1453 yılında fethedilmesi
B) Malazgirt Savaşı'nın yapılması
C) Anadolu'nun Türkleşmesi ve İslamlaşması
D) Kavimler Göçü'nün başlaması
23.Tarih araştırmalarında izlenen "5T" yönteminin ilk basamağı aşağıdakilerden hangisidir?
A) Tahlil (Analiz)
B) Tenkit (Eleştiri)
C) Tarama (Kaynak arama/toplama) - Not: Tasnif başlangıcı
D) Terkip (Sentez)
24.Eski alfabeleri, dilleri ve yazı tiplerini inceleyerek bu yazıyla yazılmış belgeleri okuyan yardımcı bilim dalı hangisidir?
A) Paleografya
B) Epigrafi
C) Antropoloji
D) Heraldik
25.Hicri Takvim ile ilgili aşağıdaki bilgilerden hangisi doğrudur?
A) Güneş yılı esasına dayanır ve 365 gündür.
B) Ay yılı esasına dayanır ve başlangıcı hicrettir.
C) İlk kez Roma İmparatorluğu tarafından kullanılmıştır.
D) Türklerin hiç kullanmadığı bir takvimdir.
26. Aşağıdakilerden hangisi ikincil kaynaklar arasında yer alır?
A) Osmanlı padişahına ait bir ferman
B) Çanakkale Savaşı'na katılmış bir askerin günlüğü
C) Bir tarihçinin yazdığı "Atatürk ve Kurtuluş Savaşı" kitabı
D) Göktepeli bir komutana ait kitabe
27. Bir tarihçinin bulduğu belgenin yazarının kim olduğunu, belgenin aslına uygunluğunu araştırması hangi tenkit (eleştiri) türüne girer?
A) Dış tenkit ve İç tenkit olarak ikiye ayrılır; yazar ve aslını aramak "dış tenkittir".
B) Sadece iç tenkit
C) Sadece tasnif
D) Sentez
28. Armaları, bayrakları ve soylu ailelerin mühür sembollerini inceleyen yardımcı bilim dalı aşağıdakilerden hangisidir?
A) Epigrafi B) Antropoloji C) Nümismatik D) Heraldik
29. Osmanlı Devleti'nde özellikle vergi, maliye ve idari işlerin düzenlenmesinde kullanılan Güneş yılı esaslı takvim hangisidir?
A) Hicri Takvim B) Rumi Takvim
C) 12 Hayvanlı Türk Takvimi D) Miladi Takvim
30. Tarih metodolojisinde tahlil ve tenkit aşamalarından sonra elde edilen verilerin bir araya getirilerek yeni bir eser veya bilgi ortaya konulması hangi aşamadır?
A) Tasnif B) Tarama
C) Terkip (Sentez) D) Dış tenkit
Aşağıda tabloda tanımı verilen ucu açık soruların karşısındaki boşluğu uygun kelimelerle cevaplayın.
|
1. Geçmişteki olayları yer ve zaman göstererek, sebep-sonuç ilişkisi içinde, belgelere dayanarak objektif olarak inceleyen bilim dalı. |
|
|
2. Kazı yoluyla toprak veya su altındaki maddi kalıntıları ortaya çıkaran, tarihe yardımcı bilim dalı. |
|
|
3. Olayların zamanını belirleyen ve sıralayan, "zaman bilimi" olarak da bilinen bilim dalı. |
|
|
4. Kitabeleri, yazıtları ve anıtlar üzerindeki yazıları inceleyen tarihe yardımcı bilim dalı. |
|
|
5. Eski paraları inceleyerek ait oldukları dönem, devlet ve ekonomi hakkında bilgi veren bilim dalı. |
|
|
6. Toplumların örf, adet, gelenek ve yaşam tarzlarını inceleyen kültür bilimi. |
|
|
7. Geçmişi belgelere dayanarak inceleyen bilim |
|
|
8. Eski yazıların ve alfabelerin okunmasını, zaman içindeki değişimlerini ve gelişimlerini inceleyen tarihe yardımcı bir bilim dalıdır. |
|
Soru: Paleografya bilminin kuruluş amacını, inceleme alanını ve epigrafi ile arasındaki farkı açıklayın?
CEVAP ANAHTARI:
1. B) Kronoloji
• Açıklama: Doğru! Kronoloji, zaman bilimi olup tarihî olayların zamanını tespit eder ve sıralar.
2. A) Olgu
• Açıklama: Doğru! Olgu, olayların doğurduğu uzun süreli ve genel sonuçlardır (örneğin Anadolu'nun türkleşmesi).
3. C) Arkeoloji
• Açıklama: Doğru! Kazı bilimi olan arkeoloji, yazı öncesi dönemin en temel bilgi kaynağıdır.
4. D) 12 Hayvanlı Türk Takvimi
• Açıklama: Doğru! Her yıla bir hayvan adının verildiği bu takvim ilk Türk takvimidir.
5. A) Tenkit
• Açıklama: Doğru! Tenkit (eleştiri), kaynakların güvenilirliğini test etme aşamasıdır.
6. B) Tasnif
• Açıklama: Doğru! Tasnif, bilgileri zamana, mekana veya konuya göre gruplandırmaktır.
7. D) Nümismatik
• Açıklama: Doğru! Nümismatik (meskukat) eski paraları inceleyen bilim dalıdır.
8. A) Mekke'den Medine'ye hicretini
• Açıklama: Doğru! Hicri takvimin adı da zaten bu göç (hicret) olayından gelmektedir.
9. B) Birincil (Ana)
• Açıklama: Doğru! Birincil kaynaklar olayın tanığı olan belge, kitabe ve buluntulardır.
10. C) Tahlil
• Açıklama: Doğru! Tahlil (analiz), kaynakların çözümlenmesi ve incelenmesi aşamasıdır.
11. B) Yanlış
• Açıklama: Doğru! Tarih pozitif bilimler gibi deney ve gözleme dayanamaz, biriciktir.
12. A) Doğru
• Açıklama: Doğru! Celali takvimi Ömer Hayyam başkanlığındaki kurul tarafından Melikşah için hazırlanmıştır.
13. B) Yanlış
• Açıklama: Doğru! Olay kısa süreli ve somuttur; olgu ise uzun süreli ve soyuttur.
14. A) Doğru
• Açıklama: Doğru! Epigrafi kitabeleri inceleyerek tarihe yardımcı olur.
15. B) Yanlış
• Açıklama: Doğru! Tarihin en temel unsurlarından ikisi yer ve zamandır, belirtilmesi şarttır.
16. A) Doğru
• Açıklama: Doğru! Miladi takvim Güneş yılı esaslıdır ve 365 gün 6 saati baz alır.
17. B) Yanlış
• Açıklama: Doğru! Sınıflandırma tasniftir, eleştiri tenkittir, analiz tahlildir. İfadeler yer değiştirmelidir.
18. A) Doğru
• Açıklama: Doğru! İnsan bilimi olan antropoloji, geçmişteki insan topluluklarının yapısını anlamamızı sağlar.
19. B) Yanlış
• Açıklama: Doğru! Doğrudan tanıkların eserleri (hatıratlar, günlükler) birincil kaynaktır.
20. A) Doğru
• Açıklama: Doğru! Önce ne oldu sorusu cevaplanmadan neden-sonuç bağı kurulamaz.
21. C) Deney ve gözlem yöntemiyle kanıtlanabilir olması
• Açıklama: Doğru! Tarih deney ve gözleme dayalı bir pozitif bilim değildir.
22. C) Anadolu'nun Türkleşmesi ve İslamlaşması
• Açıklama: Doğru! Bu süreç uzun yıllar sürmüş, genel ve soyut bir olgudur.
23. C) Tarama (Kaynak arama/toplama) - Not: Tasnif başlangıcı
• Açıklama: Doğru! Önce kaynaklar taranır ve toplanır, ardından tasnif (sınıflandırma) yapılır.
24. A) Paleografya
• Açıklama: Doğru! Paleografya eski yazıları ve alfabeleri inceleyen bilim dalıdır.
25. B) Ay yılı esasına dayanır ve başlangıcı hicrettir.
• Açıklama: Doğru! Hicri takvim Hz. Ömer döneminde düzenlenmiş olup Ay yılını baz alır.
26. C) Bir tarihçinin yazdığı "Atatürk ve Kurtuluş Savaşı" kitabı
• Açıklama: Doğru! Başka kaynaklardan yararlanılarak sonradan yazıldığı için ikincil kaynaktır.
28. D) Heraldik
• Açıklama: Doğru! Armalar bilimi olarak da bilinen dal Heraldiktir.
29. B) Rumi Takvim
• Açıklama: Doğru! Rumi takvim Osmanlı'da mali işleri düzenlemek için çıkarılmıştır.
30. C) Terkip (Sentez)
• Açıklama: Doğru! Terkip, tahlil ve tenkit edilen bilgileri birleştirip sentezleme, yani eser yazma aşamasıdır.
Aşağıda tabloda tanımı verilen ucu açık soruların karşısındaki boşluğu uygun kelimelerle cevaplayın.
|
1. Geçmişteki olayları yer ve zaman göstererek, sebep-sonuç ilişkisi içinde, belgelere dayanarak objektif olarak inceleyen bilim dalı. |
(TARİH) |
|
2. Kazı yoluyla toprak veya su altındaki maddi kalıntıları ortaya çıkaran, tarihe yardımcı bilim dalı. |
(ARKEOLOJİ) |
|
3. Olayların zamanını belirleyen ve sıralayan, "zaman bilimi" olarak da bilinen bilim dalı. |
(KRONOLOJİ) |
|
4. Kitabeleri, yazıtları ve anıtlar üzerindeki yazıları inceleyen tarihe yardımcı bilim dalı. |
(EPİGRAFİ) |
|
5. Eski paraları inceleyerek ait oldukları dönem, devlet ve ekonomi hakkında bilgi veren bilim dalı. |
(NÜMİZMATİK) |
|
6. Toplumların örf, adet, gelenek ve yaşam tarzlarını inceleyen kültür bilimi. |
(ETNOGRAFYA) |
|
7. Geçmişi belgelere dayanarak inceleyen bilim |
TARİH |
|
8. Eski yazıların ve alfabelerin okunmasını, zaman içindeki değişimlerini ve gelişimlerini inceleyen tarihe yardımcı bir bilim dalıdır. |
Paleografya, |
Soru: Paleografya bilminin kuruluş amacını, inceleme alanını ve epigrafi ile arasındaki farkı açıklayın.
Tarih öncesi dönemlerin yazılı belgesi olmadığı için paleografya, yalnızca tarih çağlarının (yazının icadından sonraki dönemlerin) aydınlatıl-masında kullanılır.
Örneğin; Mısır hiyerogliflerinin, Sümer çivi yazısının veya Osmanlıca belgelerin okunması ve çözülmesi tamamen bu bilim dalı sayesinde gerçekleşir.
Temel Amacı: Eski belgeleri okuyarak tarihçilerin bu kaynaklardan doğru bilgi almasını sağlamak.
İnceleme Alanı: Papirüs, parşömen, kağıt veya kitabeler üzerindeki el yazıları ve alfabeler.
Epigrafi ile Farkı: Paleografya genel olarak her türlü eski yazıyı (özellikle kağıt, deri, papirüs üzerindeki el yazılarını) incelerken; Epigrafi sadece taş, mermer veya anıtlar üzerindeki kitabeleri/yazıtları inceler.
