İrfan ve Nefis Terbiyesi

Hayatı sadece aklın dar kalıplarıyla, rakamlarla ve maddi formüllerle açıklamaya çalışmak, insan ruhunu eksik bırakır. İşte tam bu noktada, kadim medeniyetimizin en kıymetli kavramlarından biri olan irfan devreye girer. Kelime anlamı olarak irfan; bilmek, sezmek, tanımak ve ikrar etmek demektir. Ancak o, sıradan bir bilgi (ilim) değildir; bilginin sindirilmiş, hayata dönüştürülmüş ve sezgiyle harmanlanmış en saf halidir. İlim aklın feneriyse, irfan gönlün güneşidir.

İrfanın önemi, insanı "kuru bir bilgi hamalı" olmaktan kurtarıp "bütünsel bir bilgeye" dönüştürmesinde yatar. İlim insanı dış dünyaya karşı bilgilendirirken, irfan insanı kendi içine döndürür. Kendini bilen, Rabbini bilir. Bu yüzden irfan, bireyin ahlaken olgunlaşmasını ve topluma faydalı, derinlikli bir insan olmasını sağlar.

Peki, nefis terbiyesinde irfan ne demektir?

Nefis terbiyesinde irfan, insanın kendi hamlıklarını, zaaflarını ve nefsinin tuzaklarını gönül gözüyle fark edip onları eritmeye başlaması sürecidir. Burada irfan, kulun kendi acziyetini ve yaratıcının azametini kalben idrak etmesi anlamına gelir. Nefis terbiyesinde sadece kurallara uymak (şeriat) yetmez; o kuralların özünü, hikmetini kavramak (marifet ve irfan) gerekir. İrfan sahibi bir kul, nefsini kötülüklerden temizlerken bunu zoraki bir görev olarak değil, ilahi aşka ve hakikate duyduğu özlemle, içten gelen bir neşeyle yapar. Nefis, irfanın ışığı karşısında erir ve terbiye olur; insan-ı kamil (olgun insan) mertebesine doğru yol alır.

Kısacası irfan; bilmekten ziyade olmaktır. Bilgiyi kalbe indirip ruhu temizleme sanatıdır. Bugünün dünyasında en çok ihtiyaç duyduğumuz şey de tam olarak budur: Akıllarımızı ilimle aydınlatırken, ruhlarımızı irfanla beslemek.

İRFAN ORDUSU

Tarihten günümüze sönmeyen bir nur,
Meslekler içinde en kutsalıdır.
İnsandır ürünü, gayesi huzur,
Öğretmen, vuslatın asil yoludur.

Basiret sahibi, erdemli nesil,
Onun ellerinde bulur yönünü.
Eğitim olmazsa insanoğlu bil,
Unutur ahlakı, hem de özünü.

Aristo, Gazâlî felsefesinde,
Eğitimsiz insan kalır aşağı.
Bilge öğretmenler çağın sesinde,
Kötülük bağını çözen bir ışık.

Güneşin doğduğu her şeyden yüce,
Bir canı kötülükten çevirebilmek.
Sabırla yürümek gündüz ve gece,
En soylu sanattır sevgi ekmek.

Makam, şöhret değil asıl o servet,
Bilgelik, güzel huy, temiz bir yürek.
Zorluklar karşında büyük metanet,
Çağdaş medeniyete bir kule dikmek.

Atatürk’ün övdüğü irfan ordusu,
Kalıcı kılar her kutlu zaferi.
Cehalet karanlığının korkusu,
Yurdun fedakâr, cefakâr askeri.