Konu 2: Etkinlik-DEĞERLENDİRME SORULARI:

1. Aşağıda verilen cümlelerde yer alan boşlukları uygun kelimelerle doldurun.
1.Türk tarih tarihinde Sultan unvanını ilk kez kullanan hükümdar .................................'dır.
2.İslamiyet öncesindeki Kurultay (Toy) meclisi, İslami dönem Türk devletlerinde yerini ................................. sistemine bırakmıştır.
3.Çok uluslu bir yapıya sahip olan Gaznelilerde, kölelerden oluşan profesyonel ordu modeline ................ …....... ...........  Sistemi denir.
4.Büyük Selçuklu Devleti ordusunun en kalabalık bölümünü oluşturan ve maaş yerine toprak gelirleriyle geçinen askerlere ................................. denir.
5.Cuma namazında hükümdarın adının zikredilmesi anlamına gelen ve İslami dönemde öne çıkan bağımsızlık alameti ................................. okutmaktır.
________________________________________
2. DOĞRU / YANLIŞ SORULARI
1.(     ) Türklerin İslamiyet'i kabul etmesiyle birlikte "ülke hanedanın ortak malıdır" anlayışı (veraset sistemi) tamamen terk edilmiştir.
2.(     ) Karahanlılar, devleti Doğu ve Batı olarak iki kanattan yöneterek eski Türk devletlerindeki "İkili Teşkilat" geleneğini devam ettirmişlerdir.
3.(     )Eski Türklerdeki "Cihan Hakimiyeti" fikri, İslamiyet ile birlikte yerini "Gazâ ve Cihad" anlayışına bırakmıştır.
4.(     ) Gulaman-ı Saray askerleri tamamen Türk boylarından seçilen ve savaşa her an hazır olan merkez ordusudur.
5.(      ) Selçuklularda uygulanan İkta Sistemi, Osmanlı Devleti'nde Tımar Sistemi adını alacaktır.
________________________________________

3. EŞLEŞTİRME SORULARI

Sol sütundaki kavramları, sağ sütundaki açıklamalarla harf kullanarak eşleştiriniz.

3. EŞLEŞTİRME SORULARI

Sol sütundaki kavramları, sağ sütundaki açıklamalarla harf kullanarak eşleştiriniz.

4. KISA CEVAPLI SORULAR
1.Türklerin İslamiyet'i kabul etmesiyle birlikte hükümdarlık alametlerine eklenen üç yeni İslami unsuru yazınız.
2.Büyük Selçuklu Devleti'nde doğrudan sultana bağlı olmayan, taşranın (merkez dışının) güvenliğini sağlayan ve İkta gelirleriyle geçinen ordu birimi hangisidir?
3.Eski Türk devlet geleneği ile İslami unsurların birleşmesiyle ortaya çıkan yeni siyasi/kültürel yapıya ders notunda hangi isim verilmiştir?
4.Karahanlılar ve Gaznelilerin ordu yapıları arasındaki en temel fark nedir?
5.İslamiyet öncesindeki hangi geleneksel yönetim anlayışı, İslami dönemde de aynen devam ettiği için Türk devletlerinde sık sık taht kavgaları yaşanmasına neden olmuştur?
________________________________________
🔑 CEVAP ANAHTARI
1. Boşluk Doldurma Cevapları
1.Gazneli Mahmut
2.Divan
3.Gulam
4.İkta Askerleri (Sipahiler)
5.Hutbe

2. Doğru / Yanlış Cevapları
1.Yanlış (Veraset sistemi İslami dönemde de devam etmiş ve taht kavgalarına yol açmıştır.)
2.Doğru
3.Doğru
4.Yanlış (Farklı milletlerden devşirilen köle kökenli askerlerdir; Türk boylarından seçilenler Hassa Ordusu'dur.)
5.Doğru

3. Eşleştirme Cevapları
•1 - C (Kut İnancı ➡️ Devleti yönetme yetkisinin ilahi güç tarafından verilmesi)
•2 - E (İkta Sistemi ➡️ Hazineden para çıkmadan ordu kurulması ve toprağın işlenmesi)
•3 - D (Zillullah ➡️ Allah’ın yeryüzündeki gölgesi)
•4 - A (Tıraz ve Hilat ➡️ Halifenin gönderdiği onay belgesi ve kıymetli giysiler)
•5 - B (Gulaman-ı Saray ➡️ Farklı milletlerden devşirilen saray eğitimli askerler)

4. Kısa Cevaplı Soru Cevapları
1.Hutbe okutmak, Sikke bastırmak (para bastırmak), Tıraz ve Hilat almak.
2.İkta Askerleri (Sipahiler).
3.Sentez (Kültür Karışımı).
4.Karahanlılar büyük oranda eski Türk geleneklerini ve gönüllü Türk boylarını korurken; Gazneliler çok uluslu oldukları için ilk kez profesyonel kölelerden oluşan "Gulam Sistemi"ni belirginleştirmiştir.
5. Veraset Sistemi (Ülkenin hanedan üyelerinin ortak malı sayılması)

ÖRNEK ÇOKTAN SEÇMELİ TEST SORULARI:

(10. SINIF TARİH - TÜRK DEVLET VE ORDU TEŞKİLATINDAKİ DEĞİŞİM TESTİ)
1. Türklerin İslamiyet’i kabul etmesinden sonra siyasi ve toplumsal yapıda eski gelenekler tamamen terk edilmemiş, yeni inançlarla birleştirilmiştir. Bu durum, Türk devlet yapısında aşağıdakilerden hangisinin ortaya çıktığını gösterir?
A) Demokratik bir yönetim biçiminin
B) Sentetik (Kültür karışımı) bir yapının
C) Sadece Arap kültürünün benimsendiğinin
D) Teşkilatsız bir göçebe yaşamın
E) Merkezi otoritenin tamamen yok olduğunun
2. İslamiyet öncesi Türk devletlerinde görülen "Kut inancı", İslami dönemde hükümdarların kendilerini "Allah’ın yeryüzündeki gölgesi" olarak tanımlamasıyla devam etmiştir.
Hükümdarların kendilerini bu şekilde tanımlamak için kullandıkları unvan aşağıdakilerden hangisidir?
A) Melik
B) Kur
C) Vezir
D) Zillullah
E) Hakan
3. Karahanlı, Gazneli ve Selçuklu devletlerinde "ülkenin hanedan üyelerinin ortak malı sayılması" geleneği aynen devam ettirilmiştir.
Bu durumun İslami dönem Türk devletlerinde aşağıdakilerden hangisine yol açtığı söylenebilir?
A) Düzenli bir vergi sisteminin kurulmasına
B) Sık sık taht kavgalarının yaşanmasına
C) Ordu-millet anlayışının sona ermesine
D) Kadınların da yönetime katılmasına
E) Sınırların genişlemesinin durmasına
4. Karahanlılar Devleti'nin, geçmişteki Asya Hun ve Göktürk devletlerinde olduğu gibi devleti Doğu ve Batı olmak üzere iki kanattan yönetmesi, aşağıdaki geleneklerden hangisinin devam ettiğinin kanıtıdır?
A) Gulam Sistemi
B) İkili Teşkilat
C) İkta Sistemi
D) Kut İnancı
E) Divan Sistemi
5. Türklerin İslamiyet’i kabul etmesiyle birlikte bağımsızlık ve hükümdarlık alametleri de genişlemiştir.
Aşağıdakilerden hangisi, Türklerin İslam dünyasına girmesinden sonra kullanılmaya başlanan yeni hükümdarlık alametlerinden biri değildir?
A) Cuma namazında hutbe okutmak
B) Halifeden tıraz ve hilat almak
C) Kendi adına para (sikke) bastırmak
D) Hükümdarın adının hutbede zikredilmesi
E) Hükümdarlık çadırı (Otağ) kullanmak
6. Türk devletlerinde İslamiyet ile birlikte unvanlar da değişikliğe uğramıştır. Türk tarihinde "Sultan" unvanını ilk kez kullanan hükümdar aşağıdakilerden hangisidir?
A) Gazneli Mahmut
B) Bilge Kağan
C) Tuğrul Bey
D) Alp Arslan
E) Satuk Buğra Han
7. İslamiyet öncesi Türk devletlerinde devlet işlerinin görüşüldüğü "Kurultay (Toy)", İslami dönem Türk devletlerinde yerini aşağıdakilerden hangisine bırakmıştır?
A) Gulam
B) Hilat
C) Divan
D) İkta
E) Sipahi
8. Eski Türklerdeki dünya hâkimiyeti fikri olan "Cihan Hâkimiyeti", İslamiyet’in kabul edilmesinden sonra Allah'ın dinini yaymak ve korumak amacıyla yapılan bir anlayışa dönüşmüştür.
Bu yeni dini-askeri anlayış aşağıdakilerden hangisidir?
A) Gulam Sistemi
B) Gazâ ve Cihad
C) Veraset Sistemi
D) Kut İnancı
E) İkili Teşkilat
9. Çok uluslu bir devlet yapısına sahip olan Gaznelilerin ordusunda ilk kez belirginleşen, farklı milletlerden devşirilen kölelerin sarayda eğitilerek profesyonel asker yapılmasını temel alan sistem aşağıdakilerden hangisidir?
A) İkta Sistemi
B) İkili Teşkilat
C) Gulam Sistemi
D) Hassa Ordusu
E) Eyalet Askerleri
10. Büyük Selçuklu Devleti'nde doğrudan sultana bağlı olan, farklı milletlerden devşirilen ve sarayda özel eğitim alan maaşlı askerlerin oluşturduğu ordu birimi aşağıdakilerden hangisidir?
A) İkta Askerleri
B) Eyalet Askerleri
C) Sipahiler
D) Gulaman-ı Saray
E) Gönüllü Boylar
11. Selçuklu ordusunun en kalabalık bölümünü oluşturan, devletten maaş almayıp kendilerine tahsis edilen toprak gelirleriyle geçinen ve taşrada güvenliği sağlayan askerler aşağıdakilerden hangisidir?
A) Gulaman-ı Saray
B) Hassa Ordusu
C) İkta Askerleri (Sipahiler)
D) Vezir Muhafızları
E) Ücretli Askerler
12. "İkta Sistemi; hem toprağın boş kalmamasını ve üretimin sürekliliğini sağlamış hem de devlet hazinesinden para çıkmadan devasa bir ordunun kurulmasına imkân tanımıştır."
Selçuklularda uygulanan bu sistem, Osmanlı Devleti'nde hangi adla devam ettirilmiştir?
A) Devşirme Sistemi
B) Tımar Sistemi
C) Gulam Sistemi
D) Yeniçeri Sistemi
E) İltizam Sistemi
________________________________________
🔑 CEVAP ANAHTARI
1.B (Türk ve İslam unsurlarının birleşmesi sentez/karışım bir yapı oluşturur.)
2.D (Zillullah, Allah'ın yeryüzündeki gölgesi anlamına gelir.)
3.B (Ülkenin ortak malı sayılması taht kavgalarının temel nedenidir.)
4.B (Doğu-Batı yönetimi İkili Teşkilat'tır.)
5.E (Otağ, İslamiyet öncesinde de var olan geleneksel bir alamettir.)
6.A (İlk Sultan unvanını Gazneli Mahmut kullanmıştır.)
7.C (Kurultay'ın yerini Divan teşkilatı almıştır.)
8.B (İslamiyet'i yayma motivasyonu Gazâ ve Cihad'dır.)
9.C (Köle kökenli profesyonel askerlik modeli Gulam Sistemi'dir.)
10.D (Sarayda yetişen devşirme/köle askerler Gulaman-ı Saray'dır.)
11.C (Toprak geliriyle geçinen en kalabalık taşra gücü İkta askerleridir.)
12.B (İkta Sistemi, Osmanlı'da Tımar Sistemi adını almıştır.)