Konu 1.3. Beceri Temelli Etkinlikler

İSTASYON 2: TARİHİ KANITLARI YORUMLAMA (Çıkarım Yapma Becerisi)

Aşağıda tarihi kaynaklardan alınan iki farklı durum verilmiştir. Bu durumlardan yola çıkarak altlarındaki soruları yanıtlayınız.

📄 Durum A:

"Büyük Selçuklu Devleti'nde İkta alan bir komutan, kendisine verilen toprağın vergisini toplar. Bu vergiyle kendi geçimini sağlar ve kalan parayla devlete 'Cebelü' adı verilen atlı askerler yetiştirir. Toprağı sebepsiz yere üç yıl üst üste boş bırakan köylünün elinden ise toprak alınır ve başkasına verilir."
• Soru: İkta sistemine ait bu kanıttan yola çıkarak, devletin bu sistemle hem askeri hem de ekonomik olarak neyi amaçladığını analiz ediniz.
• Askeri Amaç: ............................................................................................................................................................
• Ekonomik Amaç: ............................................................................................................................................................

📄 Durum B:

"Anadolu'da kurulan Ahilik Teşkilatı'nda bir ayakkabıcı esnafı, eğer müşteriye kalitesiz veya hatalı bir malzemeden ayakkabı satarsa, teşkilatın liderleri duruma müdahale ederdi. Ceza olarak o esnafın ürettiği hatalı ayakkabı çatısına atılır (pabucu dama atılmak) ve esnafın ticari itibarı zedelenirdi."
• Soru: Ahilik teşkilatına ait bu gelenek, günümüzdeki hangi toplumsal/ekonomik kurumların veya kavramların görevini üstlendiğini gösterir? Yazınız.
• Cevap: ....................................................................................................................................................................

🎭 İSTASYON 3: TARİHİ EMPATİ (Perspektif Kazanma Becerisi)

Kendinizi 11. yüzyılda Orta Asya’dan (Türkistan) yola çıkıp Anadolu’ya (Türkiye) göç etmiş ve buraya kalıcı olarak yerleşmiş bir Türk Beyi veya Ahi Esnafı olarak hayal edin.
• Soru: Göç ettikten sonra hayatınızda (oturduğunuz evde, yaptığınız işte, pazardaki ticaretinizde ve inancınızda) meydana gelen en büyük 3 değişimi anlatan kısa bir günlük yazısı yazınız.
Tarih: 1080, Anadolu
Günlük:
"Kutlu Türkistan topraklarından Anadolu'ya geldiğimden beri hayatımda çok şey değişti. Eskiden ...............................................................................................................................................................................................
...........................................................................................................................................................................................................
Ancak değişmeyen tek şey, ordumuzun gücü ve ............................................................................................................................."

🔑 ÖĞRETMENİN DEĞERLENDİRME REHBERİ (CEVAP ANAHTARI)

İstasyon 1: Değişim ve Süreklilik Duvarı

1. Değişim: Kurultay yerini Divan'a bırakmıştır. Yönetim merkeziyetçi bir bürokrasiye evrilmiştir.
2. Süreklilik: Veraset sistemi aynen korunmuş, bu da İslami dönemde de taht kavgalarının sürmesine neden olmuştur.
3. Değişim: Göçebe ordu yapısından yerleşik ve maaşlı/topraklı profesyonel ordu sistemlerine (Gulam/İkta) geçilmiştir.
4. Değişim: Hukuka İslami kurallar (Şer'i) dahil olmuş, hukuk yapısı çok hukuklu/ikili bir hal almıştır.

İstasyon 2: Tarihi Kanıtları Yorumlama

• Durum A (İkta):
• Askeri Amaç: Hazineden para çıkmadan taşrada güvenliği sağlayacak savaşa hazır bir ordu (Sipahi) yetiştirmek.
• Ekonomik Amaç: Üretimde sürekliliği sağlamak, toprağın boş kalmasını engellemek ve vergileri yerinde toplamak.
• Durum B (Ahilik): Tüketici haklarını koruma dernekleri, Ticaret Odaları, Mesleki Eğitim Merkezleri ve kalite kontrol (TSO) kurumu gibi işlevleri üstlenmiştir.

İstasyon 3: Tarihi Empati

Öğrencinin; konargöçerlikten yerleşik hayata geçişi (çadırdan eve), hayvancılıktan tarım ve zanaatkarlığa geçişi, cihan hakimiyetinden gaza ve cihada geçişi kendi cümleleriyle kurgulaması beklenir.