Vedat Akbulak tarafından kaleme alınan "öğretmenim" şiiri, Orta Okulda Fen Bilgisi Hocamız Cesim Kaya'ya İthafen bu şiiri yazdım.

St: 1,          St: 2
Sayenizde yön bulduk, bu hayat yollarında,
Burada güvenle büyüdük, ilmin kollarında.
Ne unuttuk geçmişi, ne de o güzel günü,
Bir ışık bıraktınız bize, açtınız bizim önü

 
Her adımda bir rehber, bir iz bıraktınız, 
Karanlık gecemize bir mum yaktınız. 
Şimdi o güzel yolda gururla, yürüyünce 
İçimize bir mutluluk doğar sizi görünce. 

Sayenizde yön bulduk, hayatın yollarında, 
Güvenle yürüttünüz bizi, ilmin kollarında. 
Cehalet karanlıktı, siz yaktınız o mumu, 
Bir ışık yaktınız, değiştirdiniz bizim durumu

 

Sınıfta umut yeşertip, her gün bilimi övdünüz,
Sevgi, saygı ve güvenle, bizi derinden sevdiniz.
Manevi değerleri, kültürü sizden aldık,
Vatan sevgisi ile doğru bir yola daldık.

 

Disiplinli çalışma, bize sorumluluktur,
Araştırma öğretmek, en kutsal bir yoldur.
Kötülükten korunup, sağlıklı yaşam seçtik,
Büyüklere saygıyla, biz bu yollardan geçtik.

 

Verdiniz bize umut, bize bilim öğrettiniz 
En temiz sevgi ile doğruyu, gösterirdiniz 
Daima sorumluluk yükler bize, o sözleriniz 
Aşmak için hep umut yayar o gözleriniz 
Töremiz gereğince öpülür sizin elleriniz

                             Ali Vedat Akbulak

 

 

ÖĞRETMENİM:

Sayenizde yön bulduk, bu hayat yol-lar-ında, [a]
Burada güvenle büyüdük, ilmin kol-lar-ında. [a]
Ne unuttuk geçmişi, ne de o güzel günü, [b]
Bir ışık bıraktınız bize, açtınız bizim önü [b]

• Kafiye Şeması: aabb (Mesnevi Tarzı Kafiye)
• Analız
• 1 ve 2. dizelerde "yol" ve "kol" kelime kökleridir. Köklerden sonra gelen "-larında" ekleri (çoğul, iyelik ve hal eki grubu) aynı görevde olduğu için rediftir. Köklerde kalan "-ol" sesleri (iki ses benzerliği) tam kafiye oluşturur.

3. ve 4. dizelerde "günü" ve "önü" (ön-ü) kelimeleri arasında sadece "-nü" sesleri benzeşmektedir. Burada iki ses benzerliğinden dolayı tam kafiye vardır.

2. Dörtlük

Her adımda bir rehber, bir iz bırak-tı-nız, [a]
Karanlık gecemize bir mum yak-tı-nız. [a]
Şimdi o güzel yolda gururla, yürü-yünce [b]
İçimize bir mutluluk doğar sizi gör-ünce. [b]

• Kafiye Şeması: aabb
• Analiz:

1 ve 2. dizelerde "bırak-" ve "yak-" kelime kökleridir. Görülen geçmiş zaman eki (-tı) ve şahıs ekinin (-nız) birleşimi olan "-tınız" ekleri rediftir. Köklerdeki tek ortak ünsüz olan "-k" harfi yarım kafiye oluşturur.

3 ve 4. dizelerde "yürü-" ve "gör-" köklerdir. Ek olan "-ünce / -yünce" zarf-fiil ekleri aynı görevde kullanıldığı için rediftir. Kökler arasında belirgin bir kafiye uyumu yoktur (kulak kafiyesi).

3. Dörtlük

Sayenizde yön bulduk, hayatın yol-lar-ında, [a]
Güvenle yürüttünüz bizi, ilmin kol-lar-ında. [a]
Cehalet karanlıktı, siz yaktınız o mumu, [b]
Bir ışık yaktınız, değiştirdiniz bizim durumu [b]

• Kafiye Şeması: aabb
• Analiz:
• 1 ve 2. dizeler ilk dörtlükle aynı yapıdadır: "-larında" ekleri redif, "yol" ve "kol" köklerindeki "-ol" sesleri tam kafiyedir.
• 3 ve 4. dizelerde "mumu" ve "durumu" (durum-u) kelimeleri arasında "-umu" sesleri benzeşmektedir. Üç ses benzerliği olduğu için zengin kafiye mevcuttur.

4. Dörtlük

Sınıfta umut yeşertip, her gün bilimi övd-ünüz, [a]
Sevgi, saygı ve güvenle, bizi derinden sevd-iniz. [a]
Manevi değerleri, kültürü sizden ald-ık, [b]
Vatan sevgisi ile doğru bir yola dald-ık. [b]

• Kafiye Şeması: aabb
• Analiz:
• 1 ve 2. dizelerde "öv-" ve "sev-" köklerdir. Geçmiş zaman ve şahıs eki olan "-dünüz / -diniz" ses uyumuna göre değişen rediftir. Köklerde kalan "-v" harfi (tek ses benzerliği) yarım kafiye oluşturur.
• 3 ve 4. dizelerde "al-" ve "dal-" köklerdir. Görülen geçmiş zaman eki (-dı) ve şahıs ekinin (-k) birleşimi olan "-dık" ekleri rediftir. Köklerdeki "-al" sesleri (iki ses benzerliği) tam kafiye oluşturur.

5. Dörtlük

Disiplinli çalışma, bize sorumluluk-tur, [a]
Araştırma öğretmek, en kutsal bir yol-dur. [a]
Kötülükten korunup, sağlıklı yaşam seç-tik, [b]
Büyüklere saygıyla, biz bu yollardan geç-tik. [b]

• Kafiye Şeması: aabb
• Analiz:
• 1 ve 2. dizelerde "sorumluluk" ve "yol" kelimeleri kök/gövdedir. Ek-fiilin geniş zaman eki olan "-tur / -dur" sesleri aynı görevde olduğu için rediftir. Geriye kalan "sorumluluk" ve "yol" kelimeleri arasında ses benzerliği (kulak kafiyesi hariç) bulunmamaktadır.
• 3 ve 4. dizelerde "seç-" ve "geç-" kelime kökleridir. Geçmiş zaman ve şahıs eki olan "-tik" ekleri rediftir. Köklerde kalan "-eç" sesleri (iki ses benzerliği) tam kafiyedir.

6. Bent (Beşleme)

Verdiniz bize umut, bize bilim öğret-ti-niz [a]
En temiz sevgi ile doğruyu, göster-ir-di-niz [a]
Daima sorumluluk yükler bize, o söz-ler-iniz [a]
Aşmak için hep umut yayar o göz-ler-iniz [a]
Töremiz gereğince öpülür sizin el-ler-iniz [a]

• Kafiye Şeması: aaaaa (Düz / Tek Kafiye Sistemi)
• Analiz:
  • Şiirin son bendi beş dizeden oluşur ve tam bir ses uyumu hedeflenmiştir.
  • Özellikle son üç dizede (sözleriniz, gözleriniz, elleriniz) muazzam bir uyum vardır. "Söz", "göz" ve "el" kelime kökleridir. Çoğul eki ve iyelik eki grubu olan "-leriniz" ekleri birebir aynı görevde kullanıldığı için rediftir.
  • "Söz" ve "göz" köklerinde kalan "-öz" sesleri (iki ses benzerliği) tam kafiye oluşturur. "El" kelimesi ise bu kafiyeye sadece "-e" ortak ünlüsü (yarım kafiye) seviyesinde veya kulak kafiyesi olarak eşlik eder.
  • İlk iki dizede geçen "-tiniz / -diniz" yapıları da ek olarak sonda yer aldığı için bendin genel redif örgüsünü ("-iniz" ses ortaklığını) destekler.

Genel Değerlendirme: "Öğretmenim" şiiri, hece ölçüsü tam olarak eşitlenmemiş serbest bir formda olsa da kafiye yapısı bakımından oldukça düzenli ve disiplinlidir. Şair, dizeleri ikişerli eşleyerek (aabb) kulakta akıcı bir ritim bırakmayı başarmış, eklerin görevsel benzerliğinden doğan zengin redifleri çok etkili bir şekilde kullanmıştır.

ŞİİRDE KULLANILAN BAŞLICA EDEBİ SANATLAR:

"Öğretmenim" şiiri, bir öğrencinin öğretmenine duyduğu sevgi, saygı ve minnettarlığı içten bir dille anlatır. Şair, bu duygusal bağı ve öğretmenin rehberliğini daha etkili kılmak için şu başlıca edebi sanatlara başvurmuştur:

1. Açık İstiare (Eğretileme)

Şiirde en çok öne çıkan sanattır. Benzetmenin iki temel unsurundan (benzeyen ve benzetilen) sadece kendisine benzetilenin kullanılmasıyla yapılır.

• "Karanlık gecemize bir mum yaktınız" ve "Siz yaktınız o mumu": Burada kastedilen gerçek bir gece veya mum değildir. "Karanlık gece" derken cehalet, "mum" veya "ışık" derken ise ilim, bilgi ve eğitim kastedilmiştir. Cehalet ve ilim kelimeleri doğrudan söylenmeyip mum ve karanlık yoluyla açık istiare yapılmıştır.

2. Teşbih (Benzetme)

Aralarında ortak özellik bulunan iki şeyden zayıf olanı güçlü olana benzetme sanatıdır.

• "İlmin kollarında": İlim, bu dizede insanı saran, koruyan, büyüten şefkatli bir anneye ya da kucak açan bir sığınağa benzetilmiştir. (İlim ana unsurdur, kol/kucak açma özelliğiyle benzetme yönü kurulmuştur).

3. Tezat (Karşıtlık)

Anlamı güçlendirmek için birbirine zıt kavramların bir arada kullanılmasıdır.

• "Karanlık" ve "Işık / Mum": Şiir boyunca cehaleti simgeleyen "karanlık" ile eğitimi simgeleyen "ışık" ve "mum" kelimeleri ardı ardına kullanılarak tezat sanatı yapılmıştır. Bu karşıtlık, öğretmenin hayatı nasıl aydınlattığını vurgular.

4. Mecazı Mürsel (Ad Aktarması)

Bir sözcüğün, benzetme amacı güdülmeden, parça-bütün, iç-dış gibi ilişkilerle başka bir sözcük yerine kullanılmasıdır.

• "Sınıfta umut yeşertip": Sınıf kelimesiyle sadece dört duvarı olan oda değil, o odanın içindeki öğrenciler ve gelecek nesiller kastedilmiştir. Yer-insan ilişkisiyle ad aktarması yapılmıştır.
• "Öpülür sizin elleriniz": Burada "el" kelimesi doğrudan fiziksel bir uzvun ötesinde, öğretmenin emeğini, yaşını, tecrübesini ve kutsal makamını temsil eder.

5. Tenasüp (Uygunluk)

Anlamca birbiriyle ilgili, birbirini çağrıştıran kelimelerin bir arada kullanılması sanatıdır.

• Şiirin genelinde yön, yol, adım, rehber, iz, yürümek kelimeleri bir yolculuk ve rehberlik teması etrafında; sınıf, bilim, ilim, cehalet, araştırma, öğretmek kelimeleri ise eğitim teması etrafında toplanarak güçlü bir tenasüp (uygunluk) oluşturmuştur.

6. Tekrir (Yineleme)

Anlamı pekiştirmek ve duygu değerini yükseltmek için bazı kelimelerin tekrarlanmasıdır.

• Şiir genelinde "umut", "yol", "ışık / mum" ve "yaktınız" kelimeleri sıkça tekrarlanarak öğretmenin hayat veren, yol gösteren rolü hafızalara kazınmak istenmiştir.

Özetle; "Öğretmenim" şiirindeki edebi sanatlar, eğitimi bir karanlıktan aydınlığa çıkış yolculuğu, öğretmeni ise bu yolculuktaki ışık saçan bir rehber olarak somutlaştırmaya hizmet etmektedir.

Şiirde geçen “Töremiz gereği öpülür Elleriniz” ne anlama gelir bu cümleyi yorumlayınız.

Öğretmenim" şiirinin son dizesinde yer alan "Töremiz gereğince öpülür sizin elleriniz" ifadesi, metni sadece kişisel bir teşekkür şiiri olmaktan çıkarıp, köklü bir medeniyet ve kültür zeminine oturtan en önemli bölümdür.

Bu ifadenin taşıdığı toplumsal, kültürel ve manevi değerler şu şekildedir:

1. "Töre" Kavramının Sosyolojik Anlamı

Türk kültüründe "töre", sadece yazılı olmayan kanunlar demek değildir; bir toplumun tarih boyunca süzülerek gelen ahlakını, adalet duygusunu, saygı hiyerarşisini ve yaşayış biçimini ifade eder.

• Şair "töremiz gereğince" diyerek, öğretmene duyulan saygının anlık veya kişisel bir duygu olmadığını belirtir.
• Bu saygının, milletimizin genlerinde, tarihinde ve geleneğinde var olan köklü bir sorumluluk olduğunu vurgular.

2. "El Öpme" Ritüelinin Kültürel Değeri

Anadolu ve Türk-İslam kültüründe el öpmek, rastgele bir fiziksel eylem değildir. Yüksek bir manevi teslimiyeti ve değer bilmeyi simgeler:

• Emek ve Fedakarlığa Saygı: El öpmek; yaşa, tecrübeye, verilen emeğe ve aktarılan bilgiye karşı eğilmek, o emeğin büyüklüğünü kabul etmektir.
• Kutsallık Atfetme: Kültürümüzde "baba, anne ve öğretmen (alim)" elleri öpülesi üç kutsal makam olarak görülür. Şair, öğretmenlik mesleğini anne-baba hakkı ile aynı teraziye koymaktadır.

3. Tarihsel ve İnançsal Arka Plan (Bana Bir Harf Öğretenin...)

Bu dize, medeniyetimizin ilme ve muallime (öğretmene) verdiği değeri özetleyen tarihsel referansları akla getirir:

• Hz. Ali’nin "Bana bir harf öğretenin kırk yıl kölesi olurum" sözü,
• Yavuz Sultan Selim’in, hocası İbn-i Kemal’in atının ayağından sıçrayan çamur için "Âlimlerin atının ayağından sıçrayan çamur, bizim için şereftir, kaftanımıza süs yapın" demesi, Türk toplumunun töresindeki öğretmen algısının en net özetidir.

Genel Sonuç

Şair, şiiri bu dizeyle bitirerek öğretmenine şu evrensel mesajı iletir: "Siz bize sadece matematik, fen veya Türkçe öğretmediniz. Siz bize bu toplumun bir ferdi olmayı, değerlerimizi ve geçmişimizi öğrettiniz. Biz de bu vatanın ahlaklı evlatları olarak, bize emeği geçen büyüklere saygı göstermeyi emreden o asil töremize uyuyor ve huzurunuzda saygıyla eğiliyoruz."

"Öğretmenim" şiirinin de teknik, edebi ve sosyolojik analizini böylece eksiksiz bir şekilde tamamlamış olduk.

 

 

 

 

Bu şiirimi Iğdır Koçkıran Köyü'nde orta okulda, Fen Bilgisi ve İngilizce dersimize giren kiymetli Cesim Kaya'ya ithafen ve onun nezdinde tüm bana emeği geçen öğretmenlerime hediye ediyorum. 

06/07/2026

Cesim Hocamız, ellerinizden öperim. Nasihatlarınız bize bir disiplin kazandırdı. Nasihatlarınızı dinleyerek derslerimize çalıştık. Ellerinizden öperim.